وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
خراسان جنوبی با وجود قرار داشتن در خشکترین مناطق کشور، با اتخاذ رویکردی فناورانه، صنعت آبزیپروری را به سوی الگوهای سازگار با اقلیم خشک سوق داده است. طبق گزارش علی حیدرپور، مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی استان، تولید آبزیان (عمدتاً کپور و آمور) به ۴۱۵۷ تن رسیده است؛ هرچند خشکسالی سال ۱۴۰۳ و کاهش نزولات جوی، منجر به افت ۱۵ درصدی تولید شده است.
در حال حاضر ۷۸۶ واحد فعال در استان وجود دارد که شهرستانهای قائنات و سرایان پیشتازان تولید هستند و ۸۳۱ فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد شده است.
راهبرد اصلی استان برای مقابله با کمآبی، بهرهگیری از فناوریهای نوین و منابع غیرمتعارف است. استفاده از سیستمهای مداربسته محیطهای گلخانهای و پرورش گونههای مقاوم به شوری مانند «تیلاپیا» در آبهای لبشور، تحولی در این صنعت ایجاد کرده است. همچنین، بهرهبرداری از استخرهای دومنظوره کشاورزی، امکان افزایش تولید را بدون نیاز به مصرف آب جدید فراهم آورده است. این اقدامات، صنعت شیلات را به ابزاری کارآمد برای تقویت امنیت غذایی و اشتغال روستایی در شرایط بحرانی آبی تبدیل کرده است.
فرصتی برای سرمایهگذاری در شیلات
به گزارش ایرنا، وی مهمترین ظرفیتهای سرمایهگذاری در بخش شیلات خراسان جنوبی را وجود منابع آب لبشور، امکان توسعه سیستمهای مداربسته و موقعیت جغرافیایی استان عنوان کرد و گفت: بخش قابل توجهی از منابع آب زیرزمینی استان دارای شوری است که برای برخی گونههای آبزی بهویژه تیلاپیا مناسب بوده و میتواند زمینه توسعه سرمایهگذاری را فراهم کند.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: همجواری با مرز و دسترسی به بازارهای منطقهای نیز فرصت مناسبی برای فروش و صادرات محصولات شیلاتی ایجاد کرده است. حیدرپور درباره ظرفیتهای جدید شیلاتی استان گفت: پرورش ماهیان زینتی یکی از گزینههای مناسب برای خراسان جنوبی است زیرا امکان راهاندازی آن در فضاهای کوچک و گلخانهها با استفاده از سیستمهای مداربسته وجود دارد.
وی ادامه داد: بازار مناسب در شهرهای بزرگ کشور و امکان صادرات به کشورهای همسایه نیز از دیگر مزیتهای این بخش محسوب میشود. مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: توسعه مدلهای نوین مانند آکواپونیک و همچنین پرورش ماهیان خاویاری با استفاده از سیستمهای مداربسته، به دلیل ارزش اقتصادی بالای خاویار و گوشت ماهی، از دیگر ظرفیتهای قابل توجه استان است. وی با اشاره به نقش استخرهای ذخیره آب کشاورزی در توسعه شیلات گفت: استفاده از این استخرها عملاً ستون اصلی توسعه آبزیپروری در خراسان جنوبی بوده زیرا مدل توسعه شیلات در استان بر افزایش بهرهوری آب موجود استوار است، نه مصرف منابع آبی جدید.
حیدرپور تاکید کرد: این رویکرد علاوه بر افزایش تولید، زمینه مشارکت کشاورزان خرد را نیز در فعالیتهای شیلاتی فراهم کرده است.
چالشها و مشکلات شیلات خراسان جنوبی
وی مهمترین مشکلات فعالان بخش شیلات استان را محدودیت و ناپایداری منابع آب، افزایش هزینه نهادهها و کمبود زیرساختهای تخصصی عنوان کرد و گفت: نبود کارگاههای تکثیر کافی و کارخانه خوراک آبزیان از جمله چالشهای این بخش است.
مدیر شیلات سازمان جهادکشاورزی خراسان جنوبی با بیان اینکه خشکسالی موجب کاهش سطح آب چاهها و قنوات شده و در برخی سالها به افت تولید منجر شده است، اظهار کرد: همچنین کاهش منابع آبی باعث افزایش هزینه تولید شده زیرا بهرهبرداران ناچار به استفاده بیشتر از تجهیزات هوادهی و کاهش تراکم پرورش هستند. حیدرپور با اشاره به اینکه افزایش قیمت نهادهها بهویژه خوراک آبزیان فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است، تصریح کرد: در پرورش ماهی، خوراک بین ۵۰ تا ۷۰ درصد هزینه تولید را تشکیل میدهد و هرگونه افزایش قیمت، مستقیماً سودآوری واحدهای تولیدی را کاهش میدهد.
وضعیت صنایع فرآوری و بازار
وی با اشاره به وضعیت صنایع وابسته اظهار کرد: زیرساختهای بازار فروش، بستهبندی و فرآوری شیلات هنوز متناسب با ظرفیت تولید استان خراسان جنوبی توسعه نیافته است.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: اکنون ۲ کارگاه فرآوری و بستهبندی با ظرفیت ۴۰۰ تن در استان فعالیت میکنند اما فاصله زیاد خراسان جنوبی از بازارهای عمده مصرف موجب افزایش هزینههای حملونقل شده است.
وی مهمترین موانع توسعه صادرات محصولات شیلاتی را محدودیتهای زیرساختی در مرزها، ضعف بازاریابی و شبکه صادرات و همچنین مشکلات مرتبط با استانداردها و مجوزهای صادراتی عنوان کرد.
حیدرپور درباره برنامههای توسعهای شیلات استان توضیح داد: توسعه پرورش ماهی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی، گسترش سیستمهای مداربسته در محیطهای گلخانهای، آموزش و توانمندسازی بهرهبرداران و توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش از مهمترین برنامههای در دست اجرا است.
وی با بیان اینکه سرمایهگذاران و بهرهبرداران پس از دریافت پروانه تأسیس از سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی میتوانند از تسهیلات اعتبارات تکلیفی بهرهمند شوند، گفت: با حمایتهای ویژه ریاست سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، بخش شیلات در اولویت تخصیص اعتبارات قرار دارد.
چشمانداز شیلات استان
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تاکید بر اینکه توسعه پرورش ماهی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی همچنان یکی از محورهای اصلی توسعه شیلات استان است، افزود: این روش علاوه بر ایجاد درآمد جانبی برای کشاورزان، موجب غنیسازی آب مصرفی در بخش کشاورزی، کاهش هزینههای تولید و افزایش عملکرد مزارع میشود و با شرایط اقلیمی استان نیز سازگاری بیشتری دارد.
وی درباره چشمانداز این صنعت ادامه داد: آینده شیلات استان خراسان جنوبی بر پایه بهرهوری بیشتر و فناوریهای کممصرف آب شکل خواهد گرفت و توسعه مزارع پرمصرف آبی در دستور کار نیست. حیدرپور ادامه داد: حرکت به سمت سیستمهای مداربسته، توسعه تدریجی صنایع فرآوری، استفاده از گونههای دارای نیاز آبی کمتر و ارزش اقتصادی بالاتر و بهرهگیری از ظرفیت بازارهای منطقهای و نواحی مرزی، مسیر آینده شیلات استان را ترسیم میکند. وی با تاکید بر نقش شیلات در امنیت غذایی گفت: آبزیان از مهمترین منابع پروتئین سالم و باکیفیت هستند و توسعه آبزیپروری میتواند دسترسی مردم به منابع غذایی متنوع را افزایش دهد.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی بیان کرد: فعالیتهای شیلاتی فرصتهای شغلی متعددی ایجاد میکند و در بسیاری از روستاهای استان بهعنوان فعالیتی مکمل در کنار کشاورزی، موجب افزایش درآمد خانوارها و تقویت تابآوری اقتصادی شده است.
وی اظهار کرد: توسعه بازارهای منطقهای و صادرات محصولات شیلاتی نیز میتواند به ایجاد درآمد و رونق اقتصادی استان کمک کند. حیدرپور در پاسخ به این پرسش که توسعه آبزیپروری در شرایط کمآبی تا چه اندازه توجیهپذیر است؟ گفت: اگر آبزیپروری با روشهای سنتی و پرمصرف انجام شود توجیه چندانی نخواهد داشت اما استفاده از الگوهای کممصرف، تلفیقی و مبتنی بر بهرهوری آب میتواند این فعالیت را از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توجیهپذیر کند.
