وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
در جغرافیای کویری و مرزی خراسان جنوبی، جایی که فاصله میانِ داشتهها و خواستهها همواره با همت مردمانش پر شده است، این بار سخن از اعدادی است که بوی خطر میدهند. ۳۲ هزار میلیارد ریال؛ این تنها یک رقم ریالی ساده نیست، بلکه بهایِ امنیت و آرامش برای هزاران دانشآموزی است که سقف کلاسهایشان با کابوس فرسودگی گره خورده است. در حالی که دولت چهاردهم «عدالت آموزشی» را به عنوان یکی از پیشرانهای اصلی خود معرفی کرده، گزارشهای رسیده از قلب این استان نشان میدهد که مسیر رسیدن به این عدالت، از میان ۹۷۱ کلاس درس میگذرد که دیگر تاب ایستادگی ندارند و نیازمند تخریب و بازسازی فوری هستند.
وقتی بیرجند از میانگین ملی جا میماند
تحلیل آماری فضاهای آموزشی در خراسان جنوبی، یک پارادوکس تلخ را به نمایش میگذارد. در حالی که انتظار میرود مرکز استان ویترینِ امکانات باشد، اما آمارهای «حامد رخسارپور»، مدیرکل نوسازی مدارس استان، نشان میدهد که بحرانِ کمبود فضای آموزشی دقیقاً در قلب بیرجند ریشه دوانده است. با سرانه فضای آموزشی ۴.۷۲ متر مربع برای هر دانشآموز، بیرجند نه تنها از میانگین استانی، بلکه از میانگین کشوری (۵.۴۵ متر مربع) نیز عقبتر ایستاده است.
این «فقرِ فضایی» در مرکز استان، بیش از آنکه ناشی از کمکاری باشد، نتیجه تمرکز جمعیت و مهاجرتهای گستردهای است که زیرساختهای آموزشی نتوانستهاند همپای آن رشد کنند. شهرستان طبس نیز با سرانه ۶.۷۵ متر مربع در ردههای بعدی این چالش قرار دارد. این ارقام هشدار میدهند که اگر تدبیری عاجل برای بازسازی و توسعه فضاها صورت نگیرد، کیفیت آموزش در زیر چرخدندههای تراکم بالای دانشآموزی له خواهد شد.
تخریب یا بازسازی
سازه ۹۷۱ کلاس درس در استان به مرحلهای رسیده است که کارشناسان حکم به تخریب و نوسازی آنها دادهاند. تامین ۳۲ هزار میلیارد ریال اعتبار برای این منظور در شرایط اقتصادی فعلی، چالشی است که تنها با تکیه بر بودجههای دولتی حل نخواهد شد. متولیان امر تلاش کردهاند با نگاهی صیانتی، مدارسی را که هنوز به پایان عمر مفید خود نرسیدهاند، با بازسازی و مقاومسازی در چرخه بهرهبرداری نگاه دارند؛ اما واقعیت این است که در برخی نقاط، دیگر جایی برای وصله و پینه باقی نمانده و «تخریب»، تنها راه حفاظت از جان دانشآموزان است.
عبور از عصر کانکس
نکته درخشان در کارنامه نوسازی مدارس استان، حذف موفقیتآمیز مدارس سنگی و کانکسی است. در قالب «نهضت توسعه عدالت آموزشی»، ۶ نظام مسئله تعریف شده که اولویت نخست آن، برچیدن کلاسهای ناایمن و غیرثابت بود. امروز در خراسان جنوبی، کلاسهای کانکسی جای خود را به سازههای ایمن دادهاند. نکته حائز اهمیت این است که حتی در شرایط خاص و تنشهای مرزی اخیر، چرخِ پروژههای نوسازی مدارس حتی برای یک روز متوقف نشد. فعال بودن ۱۳۷ پروژه مدرسهسازی در سطح استان، گویای این واقعیت است که نهضت ساختوساز در این منطقه، به جای شعار، در «میدان» معنا پیدا کرده است.
ستونهای نامرئی عدالت آموزشی
شاید هیچ پروژهای در خراسان جنوبی بدون نام «خیرین» به سرانجام نرسد. آمار خیرین مدرسهساز استان که به ۱۲۰ نفر فعال و بیش از ۶۰۰ داوطلب ثبتنام شده میرسد، نشاندهنده یک سرمایه اجتماعی عظیم است. حضور ۹۰ درصدی خیرین در پروژههای نوسازی، باری بزرگ را از دوش دولت برداشته است. در واقع، دولت چهاردهم در این استان، بیش از آنکه مجری باشد، تسهیلگری است که باید مسیر را برای این ارتشِ نیکوکار هموار کند. مشارکت بخش خصوصی و خیرین، ضامن پیشرفت ۷۸ درصدی ۱۰۵ پروژه جاری با زیربنای بیش از ۷۲ هزار متر مربع است.
لزوم تغییر استراتژی در تخصیص اعتبار
خراسان جنوبی به عنوان استانی که در «نهضت توسعه عدالت» پیشرو است، اکنون در یک پیچ تاریخی قرار دارد. اگر اعتبار ۳۲ هزار میلیارد ریالی مورد نیاز برای تخریب و بازسازی کلاسهای فرسوده به موقع تزریق نشود، دستاوردهای حاصل از حذف مدارس کانکسی، تحتالشعاع ریزش مدارس فرسوده شهری قرار خواهد گرفت.
پیشنهاد میشود برای حل چالش مرکز استان (بیرجند)، بستههای حمایتی ویژهای فراتر از بودجههای سنواتی تعریف شود. همچنین، با توجه به پیشرفت فیزیکی بالای پروژههای فعلی، تمرکز بر تکمیل ۴۷۲ کلاس درسِ در حال ساخت میتواند فشار را از روی مدارس دو نوبته و پرتراکم بردارد.
مدرسهسازی در خراسان جنوبی، عبور از یک بحران کالبدی به سوی یک فرصت تمدنی است. جایی که ۹۰ درصد پروژهها با همت مردم ساخته میشود، شایسته آن است که دولت نیز با تامین سهم خود از این اعتبارِ ۳۲ هزار میلیارد ریالی، اجازه ندهد که «فرسودگی»، رویاهای دانشآموزانِ این خطه پرمهر را زیر آوار ببرد. عدالت آموزشی در این مرز و بوم، نه در بخشنامهها، بلکه در میانِ دیوارهایی رقم میخورد که قرار است پناهگاه امنِ اندیشههای فردا باشند.
