وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
تغییر مسیر اختلافات دانشجویی از راهروهای دادگاه به سمت میزهای گفتگو، هدف از اجرای طرح استراتژیک صلحیاران در بیرجند است. این اقدام که با همکاری دادگستری کل خراسان جنوبی کلید خورده، نه تنها بار قضایی محیطهای آموزشی را کاهش میدهد، بلکه دانشگاه را به آزمایشگاهی برای تربیت نسل جدیدی تبدیل میکند که صلح را بر حکم و همدلی را بر تقابل ترجیح میدهند
قضازدایی؛ از حکم به سوی سازش
هدف این طرح، فراتر از یک هماهنگی ساده است. در واقع تلاش شده تا با «قضازدایی» از محیط دانشگاه، بوروکراسیهای خشک اداری کنار زده شوند. وقتی دانشجویان یاد بگیرند اختلافات خود را از طریق داوری خودجوش حل کنند، نه تنها فشار بر روی دستگاه قضایی کاهش مییابد، بلکه محیط دانشگاه از فضای تنشزای «شکایت و شکایتخوانده شدن» به فضای آرام «گفتوگو و مصالحه» تغییر میکند.
آزمایشگاه عملی مهارتهای انسانی
نکته کلیدی در این مدل، تبدیل شدن تئوریهای حقوقی و روانشناختی به مهارتهای کاربردی است. دانشجویان حقوق و روانشناسی در «کانون صلحیاران»، دیگر صرفاً کتاب نمیخوانند؛ آنها در محیط واقعی، هنر گوش دادن فعال و همدلی را تمرین میکنند. این یعنی تربیت نسلی که به جای تکیه بر سختگیرانه قانون، توانایی مدیریت تعارضات انسانی را درونی کردهاند.
پل میان دانش و واقعیت
همکاری پژوهشی میان دادگستری و دانشگاه نیز لایه جدیدی به این طرح بخشیده است. دسترسی ضابطهمند دانشجویان به پروندههای واقعی (با رعایت محرمانگی)، باعث میشود پژوهشهای دانشگاهی از حالت انتزاعی خارج شده و بر اساس «کیسهای واقعی» اجتماعی شکل بگیرند. این یعنی دانشگاهی که با نبض جامعه همگام است.
آیندهای بدون پروندههای آموزشی
شروع این طرح به صورت پایلوت در بیرجند و برنامه گسترش آن به قاینات، فردوس و حتی مدارس، نشاندهنده یک چشمانداز بلندمدت است. اگر این الگو با موفقیت تثبیت شود، میتوانیم انتظار داشته باشیم که در آیندهای نزدیک، فرهنگ صلح و سازش در لایههای مختلف جامعه آموزشی ریشه بدواند و نسل جدیدی تربیت شود که پیش از آنکه به سوی دادگاه بدوند، قدرت مصالحه و عفو را در خود پرورش داده باشند. طرح صلحیاران دانشجویی، یک سرمایهگذاری اجتماعی روی اخلاق است. این مدل، پارادایم مدیریت تعارض را در محیطهای آموزشی تغییر میدهد؛ به جای آنکه دانشگاه صرفاً شاهد برگزاری دادگاههای انضباطی باشد، به محیطی تبدیل میشود که در آن «صلح» به عنوان یک مهارت کاربردی تدریس و تمرین شود.
اگر این الگو در بیرجند تثبیت شده و به مدارس و سایر مراکز آموزشی تسری یابد، ما با یک تحول بنیادین در ساختار تربیتی جامعه روبرو خواهیم بود. این تحول به این معناست که نسل جدید، به جای یادگیری زبان «شکایت و تقابل»، زبان «میانجیگری و همدلی» را میآموزد. در واقع، این طرح تلاش میکند تا فاصله میان قانون خشک و اخلاق نرم را پر کند و به جامعه یادآوری کند که راهکارهای مسالمتآمیز، نه تنها سریعتر، بلکه پایدارتر از احکام قضایی هستند. بذر صلح که امروز در محیطهای آموزشی کاشته شود، فردا در تمام لایههای جامعه ثمر میدهد؛ چراکه دانشجویی که امروز هنر مصالحه را در کانون صلحیاران میآموزد، فردا به عنوان مدیری، کارآهندی یا پدری در جامعه، اولویت را به تفاهم میدهد تا تقابل. این همان گام جسورانهای است که میتواند بار سنگین دستگاه قضایی را کاهش داده و فرهنگ «عفو و گذشت» را از صفحات کتابهای درسی، به واقعیتهای زندگی اجتماعی تبدیل کند.
