وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
در جهان معاصر، مفهوم «مرز» دیگر تنها به خطوط سیاسی روی نقشهها محدود نمیشود. قدرتهای نوظهور اقتصادی، مرزهای امنیت خود را با ضریب نفوذ در منابع حیاتی فراتر از جغرافیا تعریف میکنند. ایران، در قلب منطقهای که با تنشهای آبی مزمن روبهروست، اکنون به نقطهای رسیده است که باید میان تولید به هر قیمت در داخل و مدیریت هوشمند منابع در خارج، دومی را برگزیند. پروژه «کشت فراسرزمینی» در افغانستان، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای عبور از بنبست کمآبی و رسیدن به خودکفایی در نهادههای دامی است. جایی که خاک مستعد همسایه و دانش فنی متخصصان ایرانی، پیوند نویی را رقم میزنند.
کشت قراردادی هوشمندانه
خراسان جنوبی به عنوان پیشانی تعامل با افغانستان، اکنون در آستانه یک جهشِ توسعهای قرار دارد. طرحی که «خامه زر»، رئیس اتاق بازرگانی بیرجند، از آن پردهبرداری کرده، فراتر از یک قرارداد تجاری ساده، یک «کشت قراردادی» هوشمندانه است. خامه زر با نگاهی به افق پیشرو و ضرورت رهایی از بند واردات دوردست، میگوید: ما در حال تدوین نقشه راهی هستیم که بر اساس آن، نهادههای استراتژیک نظیر ذرت، سویا و دانههای روغنی که شریان اصلی زنجیره پروتئین کشور هستند، نه در زمینهای تشنه داخلی، بلکه در خاک پربرکت افغانستان ریشه بدوانند.او با اشاره به عملیاتی شدن این پروژه در کارگروه ویژه مرز استان تأکید میکند: پیشنهاد ما برای آغاز پروژه کشت قراردادی در خاک همسایه، پاسخی دقیق به نیاز صنعت دام و طیور است. ما میخواهیم بخشی از نیاز کشور را از طریق ظرفیتهای منطقهای تأمین کنیم تا وابستگی به مسیرهای طولانی حملونقل بینالمللی و نوسانات بازار جهانی را به حداقل برسانیم.
جوخههای کارشناسی
در قلب قندهار
این رویا از فروردین ۱۴۰۵ رنگ واقعیت به خود میگیرد. اما مسیر رسیدن به آن، از دالان علم و بررسی میدانی میگذرد. خامه زر در تشریح جزئیات اجرایی این ماموریت بزرگ میافزاید: ما صرفاً به توافقات روی کاغذ بسنده نکردهایم. هماهنگیهای لازم با اداره کل جهاد کشاورزی انجام شده و هیأتی تخصصی و زبده برای بررسی میدانی ظرفیتهای خاک، منابع آبی و زیرساختهای کشاورزی به ولایات فراه و قندهار اعزام خواهد شد. هدف ما این است که پیش از هر اقدامی، شناسنامه دقیقی از پتانسیلهای زمینهای واگذاری داشته باشیم.
مذاکرات با طرفهای افغانستانی نیز از فاز اولیه عبور کرده است. تأمین منابع آب، واگذاری زمین و استفاده از نیروی کار محلی، سه رکن اصلی این توافقات هستند که میتوانند ثباتی پایدار در مرزهای شرقی ایجاد کنند. این یک بازی «برد-برد» است؛ ایران امنیت غذایی خود را تضمین میکند و افغانستان از تکنولوژی و اشتغالزایی ایرانی بهرهمند میشود.
درسی که جهان به ما آموخت
کشت فراسرزمینی در نگاه جهانی، پیشینهای درخشان دارد. کشورهای پیشرو مانند چین، عربستان و امارات سالهاست که با اجاره اراضی در آفریقا و آسیای میانه، امنیت غذایی خود را تضمین کردهاند.
– چین: با تملک میلیونها هکتار زمین در جنوب شرق آسیا و آفریقا، توانسته است علیرغم جمعیت عظیم خود، نوسانات بازار سویا را مدیریت کند.
– برزیل و آرژانتین: به عنوان قطبهای تولید نهاده، اکنون میزبان سرمایهگذاران خارجی هستند که با مدیریت آب مجازی، محصولات خود را به قیمت تمامشده بسیار پایینتر از تولید داخلی به بازارهای هدف میرسانند.
در همین راستا، خامه زر یادآور میشود: ما باید از پتانسیلهای منطقهای استفاده کنیم. وقتی ولایات همجوار ما در افغانستان پتانسیل تولید نهاده را دارند، چرا باید هزینههای گزاف حملونقل دریایی را به اقتصاد تحمیل کنیم؟ هدف ما کاهش وابستگی به واردات از کشورهای دوردست و تکیه بر دیپلماسی همسایگی است.
آغاز رنسانس کشاورزی
بر اساس برنامهریزیهای دقیق اتاق بازرگانی بیرجند، فاز عملیاتی این طرح از ابتدای امسال کلید می خورد. هرچند شرایط جنگی می تواند زمان بندی از پیش انجام شده را با تاخیر مواجه کند اما به هر صورت این برنامه ریزی، نشان از عزم جدی برای ورود به عرصهای دارد که در آن آب مجازی صادر و محصول واقعی وارد میشود. با اجرای این طرح، خراسان جنوبی نه تنها دیگر یک معبر صرف برای ترانزیت نخواهد بود، بلکه به «هاب مدیریت کشت فراسرزمینی ایران» تبدیل میشود.
رئیس اتاق بازرگانی بیرجند با اطمینان از خروجی این پروژه تصریح میکند: کشت فراسرزمینی، نقش کلیدی در تأمین پایدار نهادههای کشاورزی ایفا خواهد کرد. ما در حال فراهم کردن مقدمات حقوقی و فنی هستیم تا زنجیره تولید خوراک دام و طیور استان دیگر دغدغه نرسیدن کشتیهای باربری به بنادر جنوبی را نداشته باشد.
در انتظار نامه سبز
در کنار چانه زنی های دیپلماتیک برای واگذاری زمین ها عملیاتی شدن این پروژه بزرگ نیازمند یک بازوی لجستیکی قدرتمند در مرز است که بتواند جریان تولید را به بازار مصرف متصل کند. زارعی مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی بیرجند با تایید این موضوع اعلام کرد که این مجموعه اکنون در انتظار دریافت نامه کتبی هیئت فراه حاوی مشخصات دقیق اراضی و ظرفیت های آبی برای آغاز رسمی کشت فراسرزمینی است. این نامه تنها یک مکاتبه اداری ساده نیست بلکه سند خروج از بن بست های اقلیمی و ورود به فاز اجرایی یک قرارداد استراتژیک محسوب می شود. در واقع منطقه ویژه اقتصادی به عنوان دروازه اصلی این تعامل نقش تنظیم گر جریان کالا را ایفا می کند تا بذرهای کاشته شده در فراه بدون لکنت های تشریفاتی و با حداکثر سرعت به سفره های داخلی برسند. این انتظار برای شفاف شدن ظرفیت های خاک و آب افغانستان نشان دهنده هوشمندی در سرمایه گذاری است چرا که ورود به این عرصه بدون داشتن دیتای دقیق میدانی می تواند ریسک های مالی را افزایش دهد. بنابراین منطقه ویژه اقتصادی بیرجند با رویکردی واقع گرایانه به دنبال آن است تا ابتدا نقشه راه را از طرف افغان دریافت کرده و سپس موتور محرک ترانزیت را برای انتقال نهاده های دامی به حرکت درآورد.
سبزی مستدام
پروژه کشت فراسرزمینی در ولایات فراه و قندهار، مانیفست جدید توسعه در شرق ایران است. این طرح با عبور از نگاههای سنتی و محصور در مرز، به دنبال خلق ارزش افزوده در جغرافیایی وسیعتر است. مدیریت هوشمندانه خامه زر و تیم کارشناسی همراه، نویدبخش روزهایی است که تراکتورهای ایرانی در دشتهای همسایه، بذری را میکارند که ثمرهاش سفرههای رنگینتر و اقتصادی مقاومتر برای ایرانیان خواهد بود. شاید بهار امسال آغاز فصلی باشدکه در آن ایران، با زیرکی، کمآبی را دور میزند و در زمین همسایه، گل خودکفایی را مینشاند.
