وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
بارندگی اخیر بیش از یک میلیون و ۷۷۰ هزار مترمکعب روان آب را راهی سدهای خراسان جنوبی کرد تا مجموع صید این سازه ها از ابتدای سال آبی به ۸/۸ میلیون مترمکعب برسد. با این حال ثبت عدد ۲۱ درصد برای حجم موجودی مخازن نشان می دهد با وجود بارش بهاری هنوز بیش از دوسوم ظرفیت سدها خالی مانده است. این واقعیت در ورای خوشحالی از مهار آب بر اهمیت حفظ هر قطره در دل کویر تشنه تاکید دارد.
سنگرهای آبی
خراسان جنوبی سال‌هاست که با دیوی به نام خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند. در چنین اقلیمی، سدسازی تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه یک استراتژی بقاست. آمارهای جدید نشان می‌دهند که زیرساخت‌های آبی استان در بارندگی‌های اخیر، نمره قبولی گرفته‌اند. عباس سارانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی، در گفتگویی جزئیات این پیروزی هیدرولوژیک را تشریح می‌کند. او با نگاهی به نقش کلیدی این سازه‌ها می‌گوید: «سدهای مخزنی ما نه تنها ابزاری برای ذخیره‌سازی، بلکه خط مقدم مدیریت بحران در زمان سیلاب هستند. در جریان بارندگی‌های اخیر، موفق شدیم بیش از یک میلیون و ۷۷۰ هزار مترمکعب روان‌آب را که می‌توانست ویرانگر باشد، به منبعی ارزشمند تبدیل و در مخازن سدها ذخیره کنیم.»
کالبدشکافی آمار
وقتی صحبت از اعداد به میان می‌آید، باید بدانیم که پشت هر مترمکعب آب، برنامه‌ریزی دقیقی نهفته است. طبق آمار ارائه شده، جبهه اصلی بارندگی‌ها بیش از همه بر فراز شهرستان سربیشه سنگ تمام گذاشته است. سارانی با اشاره به جزئیات آبگیری سدها می‌افزاید: «در میان تمامی سازه‌های آبی استان، سد سیاهو در شهرستان سربیشه با عملکردی درخشان، یک میلیون و ۱۰۰ هزار مترمکعب آب را در بطن خود جای داد و رتبه نخست آبگیری را به دست آورد. این حجم از ذخیره‌سازی در یک منطقه مرزی، نویدبخش پایداری نسبی منابع آب در آن منطقه است.»
اما داستان به سربیشه ختم نمی‌شود. سد شهید پارسا در سرایان نیز با ۴۲۰ هزار مترمکعب و سد حاجی‌آباد در زیرکوه با ۲۵۰ هزار مترمکعب، گام‌های موثری در مسیر مهار آب‌های سرگردان برداشتند. سارانی معتقد است این پراکندگی آبگیری نشان‌دهنده توزیع مناسب سازه‌های آبی در نقاط استراتژیک استان است تا هیچ فرصتی برای جذب نزولات آسمانی از دست نرود.
واقعیت تلخ
با وجود خوشحالی از آبگیری اخیر، نگاه تحلیلی به اعداد و ارقام کلی مخازن، تصویری هشداردهنده را نیز ترسیم می‌کند. ظرفیت کلی مخازن سدهای استان ۷۵ میلیون مترمکعب است، اما در حال حاضر تنها ۱۶ میلیون مترمکعب آب در آن‌ها ذخیره شده است. این یعنی تنها ۲۱ درصد از ظرفیت سدها پر شده و ۷۹ درصد دیگر، همچنان لب‌تشنه و خالی باقی مانده‌اند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای با لحنی که هم امیدواری و هم واقع‌گرایی در آن موج می‌زند، تصریح می‌کند: اگرچه ذخیره فعلی ما به ۱۶ میلیون مترمکعب رسیده، اما باید به خاطر داشته باشیم که هنوز با ایده آل‌ها فاصله زیادی داریم. با این حال، نباید از دستاوردهای سال آبی جاری غافل شد. از ابتدای مهرماه ۱۴۰۴ تاکنون، مجموعاً ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار مترمکعب آب در سدهای استان ذخیره شده است که نشان‌دهنده یک روند مثبت نسبت به سال‌های فوق‌بحرانی گذشته است.
دیپلماسی آب و امنیت ملی
مهار روان‌آب‌ها در استانی همچون خراسان جنوبی صرفاً یک موضوع فنی یا کشاورزی نیست، بلکه مستقیماً با «امنیت ملی» گره خورده است. وقتی باران می‌بارد و سیلاب جاری می‌شود، اگر سدی نباشد که آن را مهار کند، خاک حاصلخیز شسته شده و آب به سرعت از مرزها خارج یا در کویر تبخیر می‌شود. سارانی در این باره تأکید می‌کند: ذخیره‌سازی این ۸.۸ میلیون مترمکعب از ابتدای سال آبی، نقشی حیاتی در تقویت ذخایر راهبردی استان ایفا می‌کند. این آب، در حقیقت ضربه‌گیر ما در شرایط کم‌بارشی است و اجازه می‌دهد تا مدیریت بهتری بر منابع آبی در ساحت‌های مختلف داشته باشیم.
مدیریت مصرف، مکمل
مدیریت تولید
گزارش‌های هواشناسی و هیدرولوژیک نشان می‌دهند که تغییرات اقلیمی، الگوی بارندگی‌ها را از «نم‌نم باران‌های ممتد» به «بارش‌های ناگهانی و سیل‌آسا» تغییر داده است. در چنین شرایطی، سدها به عنوان «تله‌های هوشمند آب» عمل می‌کنند. اما کارشناسان معتقدند که حتی اگر تمام سدهای استان هم پر شوند، بدون اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی که بیشترین سهم را در مصرف آب استان دارد، این پیروزی‌ها پایدار نخواهد بود.
عباس سارانی یادآور می‌شود: مهار سیلاب تنها نیمی از راه است. نیمه دیگر و شاید مهم‌تر، چگونگی تخصیص و مصرف بهینه این منابع ارزشمند است. ما با مهار این یک میلیون و ۷۷۰ هزار مترمکعب، فرصتی برای تنفس به سیستم آبی استان دادیم، اما برای عبور از بحران همیشگی خشکسالی، نیازمند همکاری همه‌جانبه ذینفعان و صرفه‌جویی حداکثری هستیم.
قطره‌هایی که فردا را می‌سازند
خراسان جنوبی، ایستاده بر لبه کویر، حالا با ۱۶ میلیون مترمکعب آب پشت سدهایش به استقبال فصل گرما می‌رود. اگرچه این رقم تنها یک‌پنجم ظرفیت کل است، اما هر قطره از این ۱.۷ میلیون مترمکعبی که اخیراً ذخیره شد، داستانی از تلاش برای بقا در دل سخت‌ترین شرایط اقلیمی است. امروز سد سیاهو، شهید پارسا و حاجی‌آباد، نه فقط دیوارهایی بتنی و خاکی، بلکه نماد هوشیاری انسان در برابر قهر و مهر طبیعت هستند؛ نمادی که نشان می‌دهد با مدیریت صحیح، می‌توان حتی از دل سیلاب‌های ترسناک، شهد شیرین امنیت آبی را چشید.
