وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
مهرشهر بیرجند با جمعیتی بالغ بر ۵۰ هزار نفر، امروز دیگر آن روستای کوچک دهلکوه سابق نیست. این منطقه که اکنون به اندازه یک شهرستان جمعیت دارد، در سالهای اخیر شاهد رشد سرسامآور ساخت و ساز و اسکان خانوادهها بوده است. با این حال، توسعه کالبدی این منطقه با زیرساختهای حیاتی آن همخوانی ندارد. ساکنان این محدوده وسیع، سالهاست که در میان وعدههای مسئولان و اختلافات میاندستگاهی گرفتار شدهاند. مهمترین نماد این گرفتاری، نبود ورودی دوم برای منطقهای است که حجم تردد در آن با هیچکدام از استانداردهای شهرسازی مدرن سازگاری ندارد.
تولد یک بحران از دهلکوه
ماجرای مهرشهر از اواخر دهه هشتاد آغاز شد. زمانی که طرحهای مسکن مهر با شتابی بیسابقه در حاشیه بیرجند کلید خورد. در آن دوران، الحاق دهلکوه به محدوده شهری به عنوان یک پیروزی مدیریتی قلمداد میشد. شوراهای عالی معماری و شهرسازی یکی پس از دیگری مصوباتی را برای رسمیت بخشیدن به این منطقه صادر کردند. اما آنچه نادیده گرفته شد، پیوستهای خدماتی و راههای دسترسی بود. نطفه مشکلات امروزی درست در همان زمان بسته شد؛ جایی که جمعیت به سرعت افزایش یافت اما نقشه راههای ارتباطی همچنان بر مدار همان روستای قدیمی باقی ماند.
گره کور در تنها معبر ورودی
در حال حاضر، ورود و خروج به منطقهای با ۵۰ هزار نفر جمعیت تنها از یک معبر اصلی انجام میشود. این مسیر نه تنها محل تردد روزانه هزاران خودروی شخصی است، بلکه همجواری آن با مراکز شلوغی مانند بازار روز، مرکز تعویض پلاک و بلوار شعبانیه، وضعیت را به مرز انفجار رسانده است. ترافیکهای سنگین در ساعات پیک نه تنها زمان و سوخت شهروندان را هدر میدهد، بلکه سلامت روان آنها را نیز به مخاطره انداخته است. صفهای طولانی خودروها در ورودی مهرشهر، تصویری از بنبست مدیریتی است که با وجود گذشت بیش از یک دهه، هنوز راهکاری برای آن اجرا نشده است.
میراث ناتمام و اختلافات بیپایان
ریشه بسیاری از عقبماندگیهای این منطقه را باید در اختلافات قدیمی بین شهرداری و نهادهای مسکنساز جستجو کرد. شهرداری بیرجند معتقد است که مهرشهر را بدون دریافت هیچگونه حق و حقوق قانونی تحویل گرفته است. طبق قوانین شهری، در هنگام الحاق اراضی به محدوده خدمات شهری، باید درصدی از زمینها برای تامین سرانههای خدماتی و معابر به شهرداری واگذار شود. اما مدیران شهری مدعی هستند که حتی یک سانتیمتر زمین بابت این الحاق به آنها داده نشده است. این موضوع باعث شده تا شهرداری هزینههای جاری مهرشهر را از درآمدهای سایر نقاط شهر تامین کند که خود عاملی برای کندی پروژههای عمرانی در این منطقه شده است.
پایان آسفالت و آغاز مطالبه دسترسی
اگرچه در سالهای اخیر تلاشهای زیادی برای بهبود وضعیت معابر داخلی انجام شده و جشن پایان آسفالت در بسیاری از خیابانهای مهرشهر برگزار شده است، اما مردم بر این باورند که آسفالت بدون راه دسترسی مناسب، دردی را دوا نمیکند. مدیریت شهری مدعی است که در مدت کوتاهی بیش از ۱۶۰ هزار متر مربع از معابر شمال شهر را با بهترین کیفیت آسفالت کرده است، اما حالا که گرد و خاک معابر فرو نشسته، غول ترافیک در ورودی منطقه خودنمایی میکند. مطالبه اصلی مردم اکنون از سطل زباله و پارک به سمت ایجاد یک شریان حیاتی جدید تغییر یافته است.
سایه خطر بر امنیت عمومی
بزرگترین نگرانی که فراتر از ترافیک روزمره جلوه میکند، بحث پدافند غیرعامل و ایمنی جان مردم است. داشتن تنها یک ورودی برای جمعیتی در این ابعاد، یک ریسک بزرگ امنیتی و ایمنی محسوب میشود. در صورت بروز حوادث غیرمترقبه نظیر زلزله، آتشسوزیهای گسترده در مجتمعهای مسکونی یا حتی مسدود شدن پل ورودی به هر دلیلی، عملیات امداد و نجات با بنبستی مرگبار روبرو خواهد شد. چگونه میتوان خودروهای آتشنشانی و آمبولانسها را در میان گرههای ترافیکی ورودی فعلی به مقصد رساند؟ این پرسشی است که مسئولان باید پیش از وقوع هرگونه حادثه ناگوار به آن پاسخ دهند.
مسئولیتهای بر زمین مانده
پیگیری اسناد و مصوبات نشان میدهد که موضوع احداث ورودی دوم بارها در جلسات مختلف مطرح شده است، اما هر بار میان چرخدندههای بوروکراسی اداری و نبود بودجه متوقف شده است. دستگاههای متولی نظیر راه و شهرسازی و بنیاد مسکن که متولیان اصلی ساخت و ساز در این منطقه بودهاند، باید پاسخگوی تعهدات خود در قبال آمادهسازی زیرساختها باشند. رها کردن یک منطقه پرجمعیت بدون پیشبینی مسیرهای جایگزین، باری سنگین است که اکنون بر دوش مدیریت شهری و ساکنان مظلوم این منطقه سنگینی میکند.
فرصتهایی که میسوزند
مهرشهر یکی از جوانترین و پرشورترین مناطق بیرجند است. وجود نیروی انسانی جوان و خانوادههای پرجمعیت میتواند موتور محرکی برای توسعه شهر باشد، اما زمانی که ابتداییترین نیاز یعنی راه دسترسی با مشکل مواجه است، این پتانسیلها به جای توسعه، صرف فرسودگی در ترافیک میشود. رونق کسب و کارهای محلی و تمایل به سرمایهگذاری در این بخش از شهر، مستقیماً به باز شدن گرههای ترافیکی و ایجاد دسترسیهای جدید وابسته است.
لزوم همگرایی برای خروج از بنبست
برای عبور از این بحران، نیازمند یک عزم استانی و فرابخشی هستیم. نگاه جزیرهای دستگاهها به موضوع مهرشهر تنها باعث طولانیتر شدن صف ترافیک و عمیقتر شدن شکاف بیاعتمادی مردم میشود. استانداری به عنوان نهاد عالی نظارتی باید با ورود قاطعانه به موضوع، سهم هر دستگاه را در احداث ورودی دوم مشخص کرده و از پاسکاری مسئولیتها جلوگیری کند. مردم مهرشهر دیگر تاب شنیدن وعدههایی را ندارند که تاریخ انقضای آنها گذشته است. آنها خواهان عملیاتی شدن پروژهای هستند که امنیت، آرامش و کرامت انسانیشان را در ترددهای روزمره تضمین کند.
مهرشهر بیرجند آزمونی بزرگ برای عدالت در توزیع خدمات شهری است. نمیتوان جمعیتی ۵۰ هزار نفری را در حصاری از بیتدبیری و اختلافات اداری محبوس کرد. احداث ورودی دوم نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر است که تعلل در اجرای آن میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد. زمان آن رسیده است که مسئولان با کنار گذاشتن اختلافات بر سر مالکیت زمین و بودجه، به حق شهروندی ساکنان این منطقه احترام بگذارند و راه را برای خروج مهرشهر از بنبست همیشگی باز کنند.
