ریشه ناترازی برق

دانشیار دانشگاه صنعتی بیرجند معتقد است ریشه اصلی ناترازی برق در ایران، نه در کمبود دانش فنی، بلکه در فقدان توجیه اقتصادی برای ورود بخش خصوصی به عرصه نیروگاه‌سازی نهفته است. مصطفی اسماعیلی در تحلیل وضعیت انرژی کشور، شکاف عمیق میان هزینه تولید و نرخ فروش را سد اصلی توسعه زیرساخت‌ها دانست. به گفته وی، در حالی که قیمت واقعی تولید هر کیلووات‌ساعت برق با احتساب نرخ ارز حدود ۸ هزار تومان برآورد می‌شود، عرضه آن با نرخ‌های تکلیفی بسیار ارزان‌تر، انگیزه سرمایه‌گذاری را از میان برده و بار سنگین توسعه را تنها بر دوش دولت باقی گذاشته است.
این صاحب‌نظر حوزه انرژی با اشاره به پایداری شبکه برق علیرغم خسارت ۳۵ هزار میلیارد تومانی ناشی از آسیب به بیش از دو هزار نقطه در جریان درگیری‌های اخیر، ناترازی فعلی را نتیجه ترکیب عوامل اقلیمی و رفتاری دانست. وی تصریح کرد که رشد مصرف در سال‌های اخیر از میانگین ۵ درصد به ۱۰ درصد رسیده است؛ تغییری که بخشی از آن ناشی از گرمای بی‌سابقه (که هر درجه افزایش آن، مصرف را ۲ درصد بالا برده و راندمان شبکه را نیم درصد کاهش می‌دهد)، گسترش استخراج غیرقانونی رمزارز و استفاده بی‌رویه از سیستم‌های سرمایشی پرمصرف است.
اسماعیلی با مرور کارنامه صنعت برق پس از انقلاب، از رشد ۱۳ برابری ظرفیت نیروگاهی و رسیدن به آمار ۹۵ هزار مگاوات خبر داد و تاکید کرد که ایران اکنون در ساخت تجهیزات استراتژیک مانند توربین‌ها به خودکفایی رسیده و ۷۰ درصد صادرات خدمات فنی و مهندسی کشور متعلق به این صنعت است. با این حال، وی عبور از ناترازی فعلی را نیازمند مشارکت فعال مردم در دو جبهه «تولید خرد» و «مدیریت مصرف» دانست.
در بخش راهکارهای عملی، این استاد دانشگاه بر چهار محور کلیدی تاکید کرد: نخست، اصلاح نگاه به انرژی و استفاده حداکثری از روشنایی طبیعی؛ دوم، جابه‌جایی زمان استفاده از وسایل پرمصرف مانند اتو و لباسشویی به ساعات غیرپیک؛ سوم، تنظیم دمای کولر بر روی ۲۴ درجه و استفاده از دور کند کولرهای آبی؛ و چهارم، بهینه‌سازی عملکرد یخچال و خارج کردن تجهیزات بلااستفاده از پریز برق. وی خاطرنشان کرد که تجمیع سرمایه‌های خرد مردمی در قالب نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس، به‌ویژه در مناطقی نظیر خراسان جنوبی، می‌تواند معادل یک نیروگاه بزرگ عمل کرده و علاوه بر سودآوری برای خانواده‌ها، امنیت انرژی کشور را در بلندمدت تضمین کند.