مصرف آب در استان ۵ درصد بیشتر شد /نبرد با ۲۴۰ میلیون مترمکعب کسری

در قلب شرق ایران، جایی که بادهای گرم کویری با دشت‌های زرد رنگ در هم می‌آمیزند، استان خراسان جنوبی با حقیقتی دیرینه اما سخت روبروست: نبرد برای هر قطره آب. در حالی که دماسنج‌ها با هر درجه افزایش، تشنه‌تر می‌کنند، این استان مرزی با جمعیتی نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر، اکنون در نقطه تلاقی بحران اقلیمی و چالش‌های مدیریتی قرار گرفته است.
گزارش‌های اخیر شرکت آب و فاضلاب استان، حقیقتی را فاش می‌کند: هر یک درجه افزایش دما، مصرف آب را پنج درصد بالا می‌برد. این یک معادله ساده اما تکان‌دهنده است؛ معادله‌ای که در تابستان‌های سوزان، فشار بر شریان‌های آبی استان را به حداکثر می‌رساند. اما بحران تنها در دمای هوا نیست؛ بلکه در فرهنگ مصرف ریشه دارد. در حالی که بخش‌های بزرگی از جامعه با کمبود آب دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی مشترکان مسکونی و صنعتی، بیش از دو برابر ظرفیت مجاز خود آب مصرف می‌کنند؛ تضادی که شکاف میان نیاز و ترفند را در مدیریت منابع آبی نشان می‌دهد.
حسین توکلی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب، در حالی که از وضعیت نسبتاً پایدار آب‌رسانی در شهرهایی چون بیرجند و طبس خبر می‌دهد، اما از لایه‌های زیرین بحران پرده برمی‌دارد. از میان ۱۲۴ مجتمع آب‌رسانی استان، ۲۷ مجتمع در وضعیت «تنش» قرار دارند. این یعنی در هر چهار مجتمع، یکی از آن‌ها در لبه پرتگاه کم‌آب شدن است. اگرچه ۱۷ پروژه فعال برای نجات این نقاط در جریان است، اما واقعیت تلخی وجود دارد: کسری ۲۴۰ میلیون مترمکعب در منابع آبی استان، شکافی است که تنها با پروژه‌های عمرانی پر نمی‌شود و نیازمند یک انقلاب در مدیریت تقاضا است.
اما پشت پرده این تلاش‌ها برای تامین آب، نبرد دیگری در جریان است: نبرد برای انرژی. پمپ کردن آب از اعماق زمین نیازمند برق و سوخت است. در حالی که ۴۵ سوییچ اختصاصی در بیرجند نصب شده تا از اختلال در شبکه برق جلوگیری شود، تامین گازوئیل برای ۳۰ هزار دیزل آماده‌به‌کار، به یک چالش استراتژیک تبدیل شده است. دوقطبی بودن قیمت‌ها و دشواری تامین سوخت، زنجیره انتقال آب را در معرض خطر قرار داده است؛ گسستی که می‌تواند در لحظه‌ای حساس، شهرها و روستاها را با خشکی مواجه کند.
در سوی دیگر، روستاهای خراسان جنوبی، پیش‌قراولان این بحران هستند. از ۴۲۳ روستایی که با تانکرهای سیار زنده می‌مانند، تنها ۵۰ روستا به وضعیت پایداری رسیده‌اند. تلاش برای متصل کردن ۶۰ روستای دیگر به شبکه، گامی امیدوارکننده است، اما تا زمانی که شبکه‌های فرسوده بازسازی نشوند و مصرف بخش اداری تا ۲۰ درصد کاهش نیابد، این تلاش‌ها تنها مسکنی برای جراحتی عمیق خواهد بود.
حتی در تصمیمات اداری مانند تعطیلی‌ها، لایه‌ای از پیچیدگی‌های اجتماعی دیده می‌شود. پیشنهاد مدیران برای تعطیلی‌های ساعتی یا تدریجی، نه از سر دلخواه، بلکه برای جلوگیری از فشار ناگهانی بر شبکه‌های روستایی است؛ چرا که مهاجرت موقت کارکنان به روستاها در روزهای تعطیل، فشار بر منابع محدود روستایی را دوچندان می‌کند.
خراسان جنوبی امروز در برابر آینه‌ای ایستاده که در آن، مدیریت دقیق تقاضا، بازسازی شبکه‌های فرسوده و عبور از مصرف بی‌رویه، تنها راه نجات است. در غیر این صورت، هر درجه افزایش دما، نه تنها یک عدد بر روی دماسنج، بلکه گامی به سوی آینده‌ای تشنه‌تر خواهد بود.