برگزیده‌های نبرد ۸ میلیاردی با آسیب‌های اجتماعی

۸ میلیارد تومان اعتبار تازه به خراسان جنوبی رسیده، اما مسیر هزینه‌کرد این اعتبارات است که اهمیت ویژه ای دارد. بخشی از این منابع برای توسعه مراکز سراج در حوزه سلامت روان، تجهیز اورژانس اجتماعی با خرید خودروهای امدادی، راه‌اندازی مرکز توانمندسازی زنان و دختران آسیب‌دیده اجتماعی و اجرای بسته‌های کاهش آسیب در مناطق حاشیه‌نشین اختصاص یافته است. مبالغ دیگری از همین اعتبار به اجرای طرح همیاران آرامش اجتماعی در فرماندهی انتظامی، حمایت از برنامه‌های آموزشی مهارت‌های اجتماعی در دانشگاه بیرجند و توسعه گروه‌های سازش محله‌ای واگذار شده است. هر یک از این مسیرها می‌تواند اثرگذاری مستقیمی بر کاهش آسیب‌های اجتماعی داشته باشد، اما همزمان این پرسش در ذهن مخاطب ایجاد می‌شود که این اعتبار چگونه میان اولویت‌ها توزیع شده و چه میزان به تحقق اهداف واقعی پیشگیری و حمایت از آسیب‌دیدگان می‌رسد.
وقتی سخن از آسیب‌های اجتماعی به میان می‌آید، اعداد تنها نشانه‌ای از بودجه و برنامه نیستند؛ هر رقم، روایت زندگی‌هایی است که در مرز بحران ایستاده‌اند. نوجوانی که در سکوت با اضطراب و ناامیدی دست‌وپنجه نرم می‌کند، خانواده‌ای که زیر بار اختلافات و فشارهای اقتصادی خم شده و جامعه‌ای که آرامش خود را در گرو پیشگیری می‌بیند.
با ابلاغ این اعتبار از سوی سازمان امور اجتماعی کشور به خراسان جنوبی، رویکرد پیشگیری بار دیگر در صدر برنامه‌های اجتماعی استان قرار گرفته است.
در نشست شورای اجتماعی استان، مسئولان تأکید کردند: پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ سرمایه انسانی و اجتماعی است. آنان معتقدند هر میزان سرمایه‌گذاری در این حوزه، بازگشت آن در کاهش طلاق، خشونت، اعتیاد، فرار از منزل و سایر ناهنجاری‌ها قابل مشاهده خواهد بود.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری با اشاره به رشد قابل توجه مشارکت‌های مردمی، از توسعه ۵۶ درصدی سازمان‌های مردم‌نهاد در دولت چهاردهم سخن گفت و توضیح داد که اکنون ۴۷ سازمان مردم‌نهاد در استان فعال هستند. به گفته مژگان شریفی، ارتقای شاخص‌های اجتماعی نتیجه اجرای سند توسعه راهبردی استان و تمرکز بر ظرفیت‌های بومی بوده و خراسان جنوبی در ارزیابی‌های ملی در ردیف‌های بالای کشور قرار گرفته است.
او تأکید کرد: نسخه بومی استان برای کاهش آسیب‌ها، محله‌محوری و واگذاری بخشی از حل مسائل به مردم است؛ الگویی که بر نقش معتمدان، مساجد، گروه‌های سازش، مراکز مشاوره انتظامی و ظرفیت‌های محلی تکیه دارد. این رویکرد در سال‌های اخیر به شکل ملموس در کاهش اختلافات خانوادگی و اجتماعی اثرگذار بوده است.
بخش مهمی از این اعتبار برای تقویت خدمات تخصصی در نظر گرفته شده است. تجهیز اورژانس اجتماعی، خرید خودروهای امدادی و توسعه مراکز مداخله در بحران از جمله اقداماتی است که در دستور کار قرار دارد. مسئولان معتقدند مداخله به‌موقع می‌تواند از تبدیل یک بحران فردی به آسیب گسترده اجتماعی جلوگیری کند.
در همین راستا، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با تشریح نقش مراکز سراج، این مراکز را حلقه واسط میان خدمات اولیه سلامت روان و درمان‌های تخصصی دانست و یادآور شد بسیاری از مبتلایان به دلیل انگ اجتماعی از مراجعه خودداری می‌کنند. او توضیح داد که در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده به اختلال روانی، بخش قابل توجهی از منابع مالی خانواده صرف پیامدهای آن می‌شود و به همین دلیل توسعه خدمات پیشگیرانه و مداخلات زودهنگام ضروری است.
به گفته وی، یکی از چالش‌های مهم در گذشته، رهاشدگی بیماران پس از ترخیص بوده و ساختارهای جدید تلاش دارند با پیگیری مستمر، مانع بازگشت بحران شوند. همچنین پیشنهاد توسعه این مراکز در شهرستان‌ها برای افزایش دسترسی مردم مطرح شده است.
مدیرکل بهزیستی خراسان جنوبی نیز با اشاره به افزایش ۳۰ درصدی تماس‌ها با اورژانس اجتماعی، این موضوع را نشانه دسترسی بیشتر مردم به خدمات تخصصی دانست. او از راه‌اندازی مراکز جدید، افزایش ناوگان امدادی و جذب نیروی انسانی برای پوشش بهتر مناطق خبر داد و تأکید کرد اجرای طرح‌های محله‌محور با مشارکت فعال مردم در دستور کار قرار دارد.
در حوزه انتظامی، ارائه ده‌ها هزار خدمت مشاوره‌ای و ختم بخش بزرگی از پرونده‌ها به سازش، نشان‌دهنده اثرگذاری رویکرد گفت‌وگو و میانجیگری است. مسئولان انتظامی معتقدند بسیاری از اختلافات خانوادگی و اجتماعی در صورت مداخله زودهنگام، پیش از ورود به چرخه قضایی قابل حل هستند.
همزمان با این اقدامات، دستگاه قضایی نیز تجربه تشکیل گروه‌های سازش محلی را موفق ارزیابی کرده است. این گروه‌ها متشکل از معتمدان و ریش‌سفیدان هستند که پس از آموزش حقوقی، در محلات مستقر شده‌اند و توانسته‌اند صدها پرونده را پیش از ورود به دادگستری مختومه کنند. این رویکرد علاوه بر کاهش ورودی پرونده‌ها، به افزایش اعتماد اجتماعی نیز کمک کرده است.
در ادامه نشست، بر پیوند خانواده، مدرسه، مسجد و محله به‌عنوان چهار رکن اصلی پیشگیری تأکید شد. مسئولان بر این باورند اگر مهارت‌های فرزندپروری، گفت‌وگو در خانواده و معنویت تقویت شود، بسیاری از آسیب‌ها اساساً شکل نمی‌گیرد.
استاندار خراسان جنوبی در این نشست با تأکید بر اهمیت حوزه اجتماعی، این بخش را هم‌سنگ پروژه‌های عمرانی دانست و خواستار برنامه‌محوری، هدف‌گذاری و ارزیابی مستمر شد. او معتقد است سرمایه‌گذاری در نشاط اجتماعی، جوانان، آموزش مهارت‌های ارتباطی و حضور فعال در مدارس و دانشگاه‌ها، مهم‌ترین راهکار کاهش آسیب‌هاست. همچنین بر لزوم ثبت دقیق اقدامات و ارائه گزارش‌های مستند برای جلب حمایت‌های ملی تأکید کرد.
وی تقویت معنویت، ارتباط خانواده‌ها با ارزش‌های دینی و افزایش تعامل والدین و فرزندان را از عوامل کلیدی پیشگیری دانست و بر استفاده از ظرفیت مدارس، مساجد و دانشگاه‌ها برای ایجاد فضای امید و گفت‌وگو تأکید کرد.
اعتبار تازه‌ای که به خراسان جنوبی رسیده، بیش از یک عدد در جدول بودجه است؛ این منابع می‌تواند مسیر پیشگیری را تقویت کند و از شکل‌گیری بسیاری از بحران‌ها جلوگیری کند. با این حال، تجربه نشان داده موفقیت چنین طرح‌هایی به میزان هماهنگی دستگاه‌ها، مشارکت مردم و نظارت دقیق بر اجرای برنامه‌ها وابسته است.
اگر این اعتبار به‌صورت هدفمند و شفاف هزینه شود، آرامش اجتماعی و اعتماد عمومی تقویت خواهد شد. اما اگر نظارت، ارزیابی و پاسخگویی جدی نباشد، فرصت پیشگیری نیز از دست خواهد رفت. امروز نگاه‌ها به مرحله اجراست؛ جایی که آینده اجتماعی استان رقم می‌خورد.