در روزگاری که گاه ارزشها در هیاهوی زندگی روزمره به فراموشی سپرده میشوند، هنوز هستند افرادی که نام نیک خویش را نه در حصار دارایی و مکنت، بلکه در گستره فرهنگ، دانش و خدمت به جامعه ماندگار میکنند. اقدام ارزشمند و کمنظیر خاندان شریف بیرجند، از همین جنس است؛ اقدامی که نهتنها شایسته ستایش، بلکه سزاوار ثبت در حافظه تاریخی و فرهنگی این دیار است.
خاندان شریفدرخش با نگاهی بلند و آیندهنگر، گنجینهای گرانبها از میراث مکتوب خود را به موزه و مرکز اسناد و مفاخر دانشگاه بیرجند سپردند. اهدای حدود ۴۸۰ جلد کتاب خطی، چاپ سنگی و نسخههای نفیس، تنها یک انتقال مالکیت ساده نبود، بلکه تلاشی بود برای اینکه این آثار از حصار خانگی خارج شده و در دسترس جامعه علمی، پژوهشگران و نسلهای آینده قرار گیرند.
در آیین تکریم و الگوسازی این خاندان که با برپایی نمایشگاهی از آثار اهدایی همراه بود، هر جلد کتاب همچون دریچهای گشوده به تاریخ و اندیشه گذشتگان به نظر میرسید.
خاندان شریفدرخش؛ گنجینهای
۳۰۰ ساله از تاریخ منطقه
سیدمحمدحسین زینلی، مدیرعامل یک شرکت دانش بنیان، نیز با اشاره به پیشینه تاریخی خاندان شریفدرخش اظهار کرد: این خاندان دستکم ۲۵۰ تا ۳۰۰ سال سابقه مکتوب دارد و بخشی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی منطقه با نام و خدمات شخصیتهای این خاندان گره خورده است. وی با تأکید بر ضرورت توجه به تاریخ شفاهی و مستندسازی روایتهای تاریخی افزود: برای شناخت پیشینه منطقه باید فراتر از تاریخ مکتوب رفت و روایتهایی را که نسل به نسل منتقل شدهاند، با پژوهش و بررسی ثبت کرد.زینلی با اشاره به نقش اجتماعی، مذهبی و مدیریتی شخصیتهای این خاندان تصریح کرد: شناخت و ثبت تاریخ خاندانهای ریشهدار منطقه تنها بزرگداشت یک خانواده نیست، بلکه اقدامی برای حفظ بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خراسان جنوبی است.
میراث خانوادگی در خدمت
دانش و پژوهش
نماینده خاندان شریف نیز در این مراسم با اشاره به تصمیم اعضای خانواده برای اهدای این مجموعه گفت: برای خاندان ما حضور در این آیین فرصتی ارزشمند برای یادآوری علاقه و دلبستگی چندین نسل به این آثار است.محمدحسن شریف اظهار کرد: به این باور رسیدیم که برای زنده نگهداشتن یاد و نام خاندان، بهتر است این آثار در اختیار یک مجموعه فرهنگی قرار گیرد تا دارایی ارزشمند خانوادگی به دانشی تبدیل شود که نسلهای آینده نیز بتوانند از آن بهره ببرند.وی ابراز امیدواری کرد این اقدام به سنتی نیکو تبدیل شود و دیگر افرادی که مجموعههای ارزشمند تاریخی و مکتوب در اختیار دارند، با سپردن آنها به مراکز فرهنگی در حفظ میراث مکتوب منطقه سهیم شوند.اعلام ایجاد مرکز تخصصی مرمت آثار مکتوب شرق کشورمدیر موزه و مرکز اسناد دانشگاه بیرجند نیز با اشاره به شکلگیری این مجموعه فرهنگی گفت: ایجاد موزه و مرکز اسناد و مفاخر با اتکا به ظرفیتهای داخلی دانشگاه و همراهی علاقهمندان انجام شده و برای آن از اعتبارات خارج از دانشگاه استفاده نشده است.هادی صمدیه، حفظ آثار فرهنگی و فراهم کردن زمینه بهرهمندی پژوهشگران از آنها را از اهداف این مجموعه دانست و افزود: اهدای ۴۸۰ اثر از سوی خاندان شریف فرصت ارزشمندی برای استفاده محققان و پژوهشگران از میراث مکتوب منطقه فراهم میکند.
از سوی دیگر رئیس دانشگاه بیرجند، با اشاره به جایگاه ویژه فرهنگ و دانایی در خراسان جنوبی، دانشگاه بیرجند را پناهگاهی امن برای میراثهای فراموششده در خانهها دانست. احمد خامسان، با یادآوری تلاشهای دانشگاه از سالهای ۱۳۹۷ برای تجهیز مرکز اسناد و مفاخر، هشدار داد که بسیاری از آثار ارزشمند در انبارها و زیرزمینها در معرض آسیب هستند. خامسان با اعلام آمادگی برای پذیرش و مرمت رایگان آثار تاریخی خانوادهها، ابراز امیدواری کرد که این مرکز به مرجعی معتبر برای صیانت از هویت مکتوب منطقه تبدیل شود. این مراسم تکریم، در واقع شروع داستانی بود از پیوند میان اصالت خانوادگی و نهادهای علمی؛ رویدادی که نشان داد چگونه میتوان میراثی را که سالها در سکوت خانهها پاس داشته شده، به نفع همگان جاری کرد. اما برای درک عمیقتر این اقدام، باید فراتر از تشریفات اداری و سخنرانیهای رسمی نگریست و به معنای واقعی آن شرافتی پرداخت که در آینه فرهنگ و بخشندگی جلوهگر شده است.
خاندان ریشهدار شریف، که در روزگاران گذشته برخی از آنان عهدهدار مناصب و مسئولیتهای دولتی بودهاند، گنجینهای گرانبها از میراث علمی و فرهنگی خود را به موزه مشاهیر دانشگاه بیرجند اهدا کردهاند؛ در میان این آثار، کتابی منسوب به شیخ بهایی، دانشمند نامدار و ستاره درخشان آسمان علم و حکمت ایران، جلوهای ویژه دارد؛ اثری که ارزش آن را نمیتوان تنها با معیارهای مادی و ارقام رایج سنجید. چنین آثاری، فراتر از بهای ریالی، حامل بخشی از حافظه تاریخی، میراث اندیشه و هویت علمی و فرهنگی یک ملتاند. نسخههای خطی این مجموعه نیز هر یک برگهایی زرین از دفتر دانش و تمدن این سرزمین به شمار میروند؛ آثاری که ارزش واقعی آنها نه فقط در قدمت کاغذ و مرکب، بلکه در اندیشههایی نهفته است که از سینه قرنها عبور کرده و به روزگار ما رسیدهاند. بیتردید، بخشیدن کتاب، آن هم کتابهایی چنین نفیس و گرانبها، تنها واگذاری چند برگ کاغذ و مرکب نیست؛ سپردن چراغ دانایی به دست نسلهای آینده است. آنچه خاندان شریف انجام دادهاند، انتقال مالکیت یک مجموعه کتاب نیست، بلکه انتقال امانتی تاریخی از گذشته به آینده است؛ امانتی که اکنون در پناهگاه علم و پژوهش، یعنی دانشگاه، فرصت یافته است تا در دسترس اهل دانش، محققان، پژوهشگران و نسلهای فردا قرار گیرد. در روزگاری که بسیاری میکوشند میراث خانوادگی را هرچه بیشتر در حصار مالکیت خصوصی حفظ کنند، خاندان شریف با نگاهی بلند و آیندهنگر، گنجینهای ارزشمند را از حیطه تملک فردی خارج کرده و به قلمرو بهرهمندی عمومی سپردهاند. این همان تفاوت میان داشتن و بخشیدن است؛ چه بسیار کسانی که صاحب گنجاند، اما چه اندکاند آنان که گنج خویش را به میراث همگان تبدیل میکنند. این اقدام فرهنگی در سده اخیر بیرجند، از نمونههای کمنظیر و درخور اعتناست و میتواند سرمشقی ارزشمند برای دیگر خاندانهای اصیل، صاحبان مجموعههای تاریخی و دوستداران فرهنگ و تمدن این سرزمین باشد. چه نیکوست که میراثهای ارزشمند خانوادگی، پیش از آنکه در گذر زمان پراکنده یا فراموش شوند، در مراکز علمی و فرهنگی جای گیرند تا هم از گزند روزگار محفوظ بمانند و هم چراغ راه پژوهشگران و دانشپژوهان باشند. خاندان شریف با این اقدام ماندگار، معنای نام خویش را به زیباترین شکل ممکن به نمایش گذاشتند. گویی واژه «شریف» در این خاندان، از محدوده یک نام خانوادگی فراتر رفته و به منش و کنشی فرهنگی و انسانی تبدیل شده است. آنان نشان دادند که شرافت، تنها میراثی نیست که از پدران به فرزندان برسد؛ شرافت، فضیلتی است که باید آن را با کردار نیک معنا کرد و به اثبات رساند. نامها را گاه تاریخ به یاد میسپارد، اما نام نیک را کردار انسانها جاودانه میکند. خاندان شریف امروز با بخشیدن گنجینهای از دانایی، نهتنها بر غنای فرهنگی بیرجند افزودند، بلکه برگ دیگری بر دفتر افتخارات این شهر فرهنگپرور نگاشتند.
چه زیباست که بگوییم: شریف بودن، تنها به نام نیست؛ به رسم بخشیدن است. و خاندان شریف، شرافت را نه در واژهها، بلکه در عمل معنا کردند. این یادگار گرانبها، بیتردید سالها و شاید قرنها پس از ما نیز سخن خواهد گفت؛ از خاندانی که دانستند ماندگارترین میراث انسان، آن چیزی نیست که برای خود نگه میدارد، بلکه آن چیزی است که برای آیندگان به یادگار میگذارد.
وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی