استان خراسان جنوبی با بازنگری ساختاری در توزیع و نظارت، به دنبال حذف رانت و شناسایی مصرفکنندگان واقعی آرد است. نتیجه این جراحی سیستمی، افزایش ۳۰ هزار نفری سرانه مصرف آرد در آبانماه نسبت به مهر بود. رقمی که نشان میدهد سهمیهها در حال خروج از مسیرهای غیررسمی و ورود به سفرههای واقعی است. در این میان، توزیع ۳/۹۷ درصد از آرد استان، خراسان جنوبی را در زمره استانهای پیشروی کشور قرار داده است.
الزام گلوتن
گام نخست این تحول، عبور از نظارتهای سنتی و ورود به استانداردهای سختگیرانه کیفی بود. سید علی قریشی، مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استانداری خراسان جنوبی، از اجرای طرحی خبر داد که برای نخستین بار شاخص گلوتن را به عنوان یک الزام اجباری برای کارخانههای آرد تعیین کرده است. این اقدام که خارج از چارچوب آییننامههای کشوری و به صورت بومی در استان اجرایی شده، پاسخی مستقیم به افت کیفیت آرد در فصل تابستان است. بر اساس این سازوکار، هیچ محمولهای بدون تأیید آزمایشگاهی مجوز خروج ندارد و کارخانهها موظفاند با ترکیب گندمهای باکیفیت، سطح گلوتن را به حد مطلوب برای نانوایان برسانند.
تراز سهمیهها
اما کیفیت آرد تنها نیمی از مسیر بود؛ نیمه دیگر، عدالت در توزیع است. برای رسیدن به این هدف، سازوکار تخصیص سهمیهها از حالت ایستا به حالت پویا تغییر یافته است. در حال حاضر، سهمیه آرد عشایری ۱۲ کیلوگرم و روستایی ۸ کیلوگرم تعیین شده، در حالی که سرانه کلی مصرف هر فرد ۳۲ کیلوگرم در ماه است. نکته کلیدی در اینجا، نظارت بر توازن مصرف است؛ به گونهای که اگر مصرف خانوادهای از سرانه تعیینشده فراتر رود، سهمیه آنها به طور موقت قطع میشود تا از فروش غیرقانونی جلوگیری شود. در مقابل، حتی مقادیر اندک باقیمانده برای مصرفکنندگان واقعی، به صورت سرانه خام پرداخت میگردد.
حذف رانت
این عدالتمحوری در توزیع، نیازمند یک سیستم شناسایی هوشمند بود تا رانتهای قدیمی از بین برود. افزایش ۳۰ هزار نفری سرانه مصرف در آبان، مستقیماً نتیجه همین شناسایی است. اکنون با ثبت کد ملی در سامانه و تطبیق آن با سامانه املاک و اسکان، امکان دریافت سهمیه برای افرادی که در شهرها سکونت دارند و به نانوایی دسترسی دارند، سلب شده است. این یعنی آرد خام دیگر به جای تبدیل شدن به کالای تجاری در دست دلالان، مستقیماً به دست روستاییان و عشایریهایی میرسد که واقعاً امکان دسترسی به نان را ندارند.
اگر درست اجرا شود
این زنجیره از نظارت کیفی و عدالت در توزیع اگر درست اجرا شود، به یک هدف مهم ختم میشود: ارتقای سلامت عمومی. مدیریت اقتصادی استانداری در کنار توزیع ۳/97درصدی آرد، اکنون حرکت به سمت تولید و مصرف آرد کامل را در دستور کار قرار داده و کاملسازی آرد را الزامی کرده است. این رویکرد نشان میدهد که هدف نهایی، تنها رساندن آرد به دست مردم نیست، بلکه رساندن محصولی است که هم از نظر کیفی (گلوتن) و هم از نظر تغذیهای (آرد کامل) در بالاترین سطح باشد.
ترکیب بودجه کلان دولتی، نظارتهای بومی سختگیرانه و هوشمندسازی سهمیهها، مدل جدیدی از مدیریت کالاهای استراتژیک را در خراسان جنوبی خلق کرده است که در آن آمارها، گویای بازگشت حق مصرفکنندگان واقعی است.
وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی