وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
ظرفیت‌های معدنی و صنعتی خراسان جنوبی، در کنار چالش‌هایی چون کمبود زیرساخت، بحران آب، خام‌فروشی و فاصله با بازارهای جهانی، محور نخستین نشست شورای راهبردی پژوهشکده زنجیره‌های ارزش بود؛ نشستی که در آن بر ضرورت تبدیل دانش و منابع خام به محصولات رقابت‌پذیر و ارزش‌آفرین تأکید شد.
از دانشگاه مسئله‌محور تا زنجیره‌های ارزش
نخستین نشست شورای راهبردی پژوهشکده زنجیره‌های ارزش، چندی پیش در سالن شهید سلیمانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد. این نشست با حضور مدیران و مسئولان کشوری و استانی، نمایندگان صنایع و شرکت‌های دانش‌بنیان و اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند، به بررسی ظرفیت‌های پژوهشی، صنعتی و معدنی کشور و به‌ویژه خراسان جنوبی اختصاص داشت. در جریان نشست، موضوعاتی چون توسعه زنجیره‌های ارزش محصولات معدنی و صنعتی، جلوگیری از خام‌فروشی، شکل‌گیری صنایع پیشران، ارتباط دانشگاه و صنعت، تأمین مالی طرح‌ها، مدیریت منابع آب، توسعه زیرساخت‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مرزی و بین‌المللی مطرح شد. سخنرانان بر لزوم پیوند دادن دانش، سرمایه، تولید و بازار تأکید کردند؛ پیوندی که به گفته آنان می‌تواند ظرفیت‌های طبیعی و علمی را به فرصت‌های اقتصادی پایدار تبدیل کند.
حمیدرضا جانباز: مرز خراسان جنوبی با افغانستان
باید به فرصت همکاری اقتصادی تبدیل شود
مهندس حمیدرضا جانباز، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا و مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران، بر ضرورت شناسایی کامل نیازها و اهمیت تجاری‌سازی تأکید کرد و خواستار توجه به نقش شرکت‌های پروژه‌ای شد. وی با اشاره به همسایگی خراسان جنوبی با افغانستان، توجه به ظرفیت‌های مرزی و امکان همکاری با این کشور را مهم دانست. جانباز آموزش نیروهای متخصص افغانستان، صادرات نیروی انسانی و اجرای پروژه‌های مشترک را از محورهایی برشمرد که می‌تواند در ارتباطات اقتصادی و فنی دو طرف مورد بررسی قرار گیرد. معاون وزیر نیرو همچنین بر استفاده از آب‌های سرگردان، بازچرخانی آب، توسعه زنجیره هوشمند و به‌کارگیری روش‌های نوین مدیریت مصرف تأکید کرد. سخنان وی، پیوند مدیریت منابع آب با استفاده از ظرفیت‌های منطقه‌ای و تعریف پروژه‌های قابل اجرا را در کانون توجه قرار داد.
ضرورت تدوین نقشه راه پیشران‌های اقتصادی
دکتر مصطفی نخعی، نماینده مردم شریف شهرستان‌های نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی، تعریف مأموریت‌های روشن برای دانشگاه و پژوهشکده را ضروری دانست. وی با اشاره به حمایت برنامه هفتم توسعه از شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالیت در حوزه انرژی و پتروپالایشگاهی، توسعه زیرساخت‌ها را یکی از مشکلات اساسی توسعه استان برشمرد. نخعی همچنین امکان پیگیری زنجیره ارزش متانول و فرمالدهید در استان را مطرح کرد. به گفته وی، زنجیره‌ها باید به‌صورت اختصاصی و با توجه به ویژگی‌ها و نیازهای هر بخش بررسی شوند. او تدوین نقشه راهی برای افزایش تولید ناخالص داخلی استان را ضروری دانست و بر لزوم داشتن دستورکار مشخص برای پیگیری طرح‌ها و اولویت‌های توسعه‌ای تأکید کرد.
محمدرضا مجیدی: خراسان جنوبی می‌تواند
بارانداز توسعه مکران و چابهار باشد
دکتر محمدرضا مجیدی، دبیرکل مجمع مجالس آسیایی، با تاکید بر ضرورت «محلی فکر کردن و ملی رفتار کردن» تصریح کرد: برای توسعه استان باید از ظرفیت‌های ملی و حتی بین‌المللی استفاده شود. وی خراسان جنوبی را دارای ظرفیت تبدیل‌شدن به بارانداز توسعه مکران و چابهار دانست و دیپلماسی اقتصادی را در این مسیر مهم برشمرد. مجیدی همچنین پیشنهاد کرد چشم‌انداز ۲۰ ساله‌ای با رویکرد امیدآفرین برای استان، در اتاق فکر مجمع تشخیص مصلحت نظام پیگیری شود. تأکید وی بر پیوند ظرفیت‌های محلی با فرصت‌های ملی و منطقه‌ای، در امتداد دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده درباره توسعه زیرساخت، حمل‌ونقل و بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی استان قرار داشت.
عباسی: تولید بدون مطالعه بازار، زنجیره
ارزش را به بن‌بست می‌رساند
دکتر سعید عباسی، مدیرکل هماهنگی سرمایه‌گذاری و اشتغال وزارت کشور، بر ضرورت تناسب تولید با ظرفیت جامعه هدف و بررسی کشش بازار پیش از اجرای طرح‌های اقتصادی تأکید کرد. وی تشریح کرد: پیش از راه‌اندازی یا توسعه یک واحد تولیدی باید روشن شود که بازار توان جذب محصول را دارد یا خیر. عباسی برای توضیح این موضوع به کارخانه‌های آردی اشاره کرد که با ۴۰ درصد ظرفیت فعالیت می‌کنند، اما همچنان برای واحدهای مشابه مجوز صادر می‌شود. این مثال، به گفته او، نشان‌دهنده اهمیت ارزیابی بازار و جلوگیری از تصمیم‌گیری‌های بدون پشتوانه تقاضاست. عباسی سه رکن اساسی زنجیره ارزش و خلق ارزش را مشارکت بخش خصوصی، تأمین دانش و اجتماع‌محور بودن فعالیت‌ها دانست. به باور وی، طرح‌های اقتصادی زمانی می‌توانند پایدار باشند که علاوه بر سرمایه و فناوری، نسبت خود را با نیازها و توان جامعه نیز مشخص کنند. وی برای نشان‌دادن فاصله ایران با بازارهای جهانی، با اشاره به صادرات مشتقات گل محمدی در بلغارستان با رقمی حدود چهار میلیارد دلار اظهار کرد: صادرات گیاهان دارویی ایران به ۴۰۰ میلیون دلار هم نمی‌رسد. وی همچنین گردش مالی جهانی صنعت گوهرسنگ را حدود چهار میلیارد دلار و سهم ایران را حدود دو میلیون دلار عنوان کرد. عباسی این تفاوت را نشانه‌ای از ضرورت توجه جدی‌تر به بازار، فرآوری، توسعه محصول و اراده برای تکمیل زنجیره‌ها دانست.
بومی‌سازی تجهیزات و فرآوری سیلیس
دکتر علی‌اصغر عمیدیان، عضو هیئت امنای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی خراسان جنوبی، بر ضرورت سامان‌دهی و تکمیل زنجیره ارزش در حوزه ارتباطات تأکید کرد. وی بیان کرد: در چند سال گذشته ۸۰ درصد تجهیزات این حوزه بومی‌سازی شده و صادرات نیز آغاز شده است. عمیدیان همچنین از فعالیت‌های دکتر صباغ‌زاده، که از او به‌عنوان پدر علم لیزر ایران یاد کرد، در سطح ملی تجلیل کرد. وی در بخش دیگری از سخنانش به معادن سیلیس با خلوص ۹۸ درصد در ۱۳ استان کشور اشاره کرد و سه مرحله فرآوری این ماده را متال‌گرید، سولارگرید و الکترونیک‌گرید برشمرد. به گفته عمیدیان، توجه به فرآوری و تعیین کاربرد نهایی مواد معدنی اهمیت دارد؛ چرا که شناسایی مسیر تبدیل ماده خام به محصول نهایی، می‌تواند از خام‌فروشی جلوگیری کند و ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کند.
خراسان جنوبی برای توسعه صنایع پیشران
به جریان مالی و داده نیاز دارد
دکتر احمد جمالی، مدیرعامل شرکت مادر تخصصی سرمایه‌گذاری‌های خارجی ایران، در آغاز بخش تخصصی نشست درباره ساختار زنجیره‌ها و ظرفیت‌های توسعه‌ای استان سخن گفت. وی با اشاره به اینکه هر زنجیره سه سطح تولید، تأمین و ارزش دارد، بر ضرورت توجه هم‌زمان به این بخش‌ها تأکید کرد. جمالی گفت: موقعیت خراسان جنوبی ایجاب می‌کند که موضوع جریان مالی در کنار دیگر مزیت‌های استان مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، وسعت استان و برخورداری از نیروی انسانی مناسب، در کنار ظرفیت‌های حوزه علم داده و جریان داده، می‌تواند بخشی از مزیت‌های توسعه‌ای منطقه باشد. وی ایجاد مراکز داده را از منظر پدافند غیرعامل مهم ارزیابی کرد و گفت: این مراکز می‌توانند در پشتیبانی از صنایع پیشران نقش داشته باشند. جمالی در عین حال یادآور شد که استان در حال حاضر از صنایع پیشران برخوردار نیست و لازم است برای شکل‌گیری چنین صنایعی برنامه‌ریزی شود. وی با اشاره به تجربه صنایع پیشران در کشور کره جنوبی، بر ضرورت تمرکز بر چند صنعت مشخص و معرفی آن‌ها به‌عنوان صنایع پیشرو تأکید کرد. وی همچنین ایجاد مناطق آزاد یا منطقه ویژه دیجیتال با رویکرد بین‌المللی را از گزینه‌های قابل بررسی برای خراسان جنوبی دانست و عنوان کرد: برای توسعه چنین طرح‌هایی باید مشوق‌های متناسب با شرایط استان در نظر گرفته شود.
زنجیره محصولات پتروشیمی می‌تواند
ارزش افزوده کشور را چند برابر کند
دکتر محمد کرمانی، مدیرعامل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، با اشاره به مزیت رقابتی پتروشیمی برای کشور عنوان کرد: زنجیره ارزش پنج محصول پتروشیمی می‌تواند ۱۱ تا ۱۵ برابر ارزش افزوده ایجاد کند. وی همچنین بر ضرورت تمرکز صنایع آب‌بر در چابهار تأکید کرد. این موضوع در چارچوب توجه به محل استقرار صنایع، دسترسی به زیرساخت‌ها و استفاده از مزیت‌های منطقه‌ای مطرح شد.
بازنگری در مسیر صنعتی و استفاده
از ظرفیت‌های معدنی
دکتر مجید وفایی‌فرد، مدیر مرکز نوآوری معادن و صنایع معدنی ایران (ایمینو)، با اشاره به گذشت حدود ۲۰ سال از تدوین استراتژی توسعه صنعتی استان، بازنگری در ظرفیت‌ها و مسیرهای پیشرفت خراسان جنوبی را ضروری دانست. وی ذخایر سیلیس استان را قابل توجه خواند و در کنار آن به ظرفیت‌هایی مانند سنگان خواف، زغال‌سنگ، ژرمانیوم و لیتیوم اشاره کرد. وفایی‌فرد همچنین پیشنهاد کرد که امکان ایجاد کارگاهی برای استفاده مجدد از باطله‌های چینی در حوزه معدن بررسی شود؛ اقدامی که می‌تواند بخشی از مواد دورریز را به منبعی برای تولید و ارزش‌آفرینی تبدیل کند. وی گوهرسنگ را یکی دیگر از ظرفیت‌های قابل توجه استان دانست و اظهار کرد: خراسان جنوبی قابلیت اجرای طرح پایلوت برای ارزش‌افزایی در این حوزه را دارد. به گفته وی، بهره‌گیری از دانش، فناوری، طراحی محصول و شناخت بازار می‌تواند زمینه تبدیل ظرفیت گوهرسنگ به فعالیت اقتصادی مؤثر را فراهم کند.
آمادگی کویرتایر برای سرمایه‌گذاری در صنایع معدنی
مهندس سیدمحمدحسین زینلی، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کویرتایر بیرجند، زنجیره ارزش را عاملی تحول‌آفرین توصیف کرد و از همکاری‌های مشترک این شرکت با پژوهشکده زنجیره‌های ارزش و دانشگاه صنعتی بیرجند خبر داد. وی با اشاره به چرخه دانش در کویرتایر، آمارهایی درباره سهم این شرکت تصریح کرد: کویرتایر ۲۵ درصد نیاز کشور را تأمین می‌کند و سهم آن از درآمد اقتصادی، مالیات و اشتغال به‌ترتیب ۱۷، ۱۶ و ۳۸ درصد است. زینلی همچنین سهم اشتغال شرکت را معادل ۱۸ درصد اشتغال کل استان عنوان کرد و آن را با اشتغال ناشی از زرشک و زعفران مقایسه کرد. مدیرعامل کویرتایر در ادامه آمادگی این شرکت دانش‌بنیان را برای سرمایه‌گذاری در صنایع سنگ‌آهن اعلام کرد. این پیشنهاد، در چارچوب پیوند ظرفیت‌های صنعتی موجود با توسعه زنجیره‌های معدنی استان مطرح شد.
زغال‌سنگ می‌تواند در زنجیره
نفت و پتروشیمی نقش‌آفرین شود
دکتر حسین شهرکی، مدیر برنامه‌ریزی شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، توسعه زنجیره ارزش زغال‌سنگ را در صنعت نفت و پتروشیمی قابل پیگیری دانست. وی اظهار داشت: زغال‌سنگ می‌تواند؛ جایگزینی مناسب برای صنایع مبتنی بر نفت و دیگر مواد سوختنی باشد. شهرکی همچنین با اشاره به توسعه راه‌آهن مکران گفت: این مسیر به زاهدان رسیده و امکان بررسی توسعه آن تا خراسان جنوبی وجود دارد. اتصال ریلی، در صورت بررسی کارشناسی و تأمین زیرساخت‌های لازم، می‌تواند در پیوند دادن ظرفیت‌های استان با مسیرهای حمل‌ونقل و بازارهای منطقه‌ای نقش داشته باشد.
بحران خشکسالی و ضرورت تأمین آب
مهندس عباس سارانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی، در این نشست با تشریح وضعیت منابع آب استان و اشاره به تداوم محدودیت‌های اقلیمی، کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افت سطح آب زیرزمینی و کسری مخازن آبخوان‌ها اظهار داشت: خراسان جنوبی به دلیل قرار گرفتن در پهنه اقلیمی خشک و نیمه‌خشک کشور، با محدودیت جدی منابع آب مواجه است و استمرار شرایط خشکسالی و فشار ناشی از برداشت از آب های زیرزمینی، ضرورت بازنگری در الگوهای بهره‌برداری و حرکت به سمت مدیریت علمی و هوشمندانه منابع آب را دوچندان کرده است. بررسی‌های هیدروژئولوژیکی در این شرکت، نشان می‌دهند، بخش قابل توجهی از آب استخراج‌شده از برخی آبخوان‌های استان، به‌ویژه دشت بیرجند، حاصل ذخایری است که طی دوره‌های بسیار طولانی شکل گرفته و در شرایط اقلیمی کنونی امکان جایگزینی و تجدید آن در مقیاس زمانی مورد نیاز فعالیت‌های انسانی وجود ندارد؛ به عبارتی، ما در حال بهره‌برداری از ذخایری هستیم که حاصل انباشت آب در دوره‌های گذشته است و نمی‌توان استمرار توسعه اقتصادی و فعالیت‌های تولیدی را بر برداشت نامحدود از این منابع استوار کرد. از این رو، راهبرد اساسی برای حفظ پایداری منابع آب، مدیریت جدی تقاضا، کنترل و تقلیل برداشت‌ها تا سقف آب قابل برنامه‌ریزی و استفاده از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و فناورانه برای سازگاری با محدودیت‌های اقلیمی است. در چنین شرایطی، توسعه استان باید بر مبنای واقعیت‌های منابع آب و با بهره‌گیری از فناوری‌هایی دنبال شود که متناسب با شرایط اقلیمی، ظرفیت‌های بومی و محدودیت‌های موجود طراحی شده‌اند. وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و توسعه راهکارهای علمی برای حل مسائل کلان حوزه آب استان و کشور افزود: شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی در چارچوب اولویت‌های پژوهشی خود و با هدف شناسایی و به‌کارگیری منابع و فناوری‌های جایگزین و متناسب با شرایط اقلیمی استان، اجرای پروژه پژوهشی شیرین‌سازی آب‌های نامتعارف استان خراسان جنوبی از طریق بهینه سازی سیستم های تصفیه اسمز معکوس با همکاری دانشگاه صنعتی بیرجند و در چارچوب تفاهم‌نامه همکاری مشترک با این دانشگاه در دستور کار قرار داده است. این پروژه با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی دانشگاه، استفاده از توان شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان و از طریق سازوکار پیش‌بینی‌شده در ماده ۱۳ قانون جهش تولید دانش‌بنیان و بهره‌مندی از اعتبار مالیاتی، در مسیر اجرا و توسعه قرار گرفته است. هدف از اجرای این طرح، صرفاً انجام یک فعالیت پژوهشی دانشگاهی نیست، بلکه دستیابی به یک فناوری متناسب با شرایط اقلیمی و ویژگی‌های آب‌های نامتعارف استان، ارزیابی امکان‌پذیری فنی و اقتصادی آن و حرکت به سمت ساخت و راه‌اندازی پایلوت به‌منظور بررسی عملکرد فناوری در شرایط واقعی است. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی تصریح کرد: اعتقاد ما بر این است که دانشگاه‌ها باید از مرحله تولید دانش و ارائه نتایج پژوهشی فراتر رفته و در حل مسائل واقعی بخش آب نقش‌آفرینی کنند. استفاده از ظرفیت‌های قانونی حمایت از پژوهش و فناوری، به‌ویژه قانون جهش تولید دانش‌بنیان، فرصت ارزشمندی برای هدایت منابع مالی و سرمایه‌گذاری بخش صنعت به سمت پروژه‌های مسئله‌محور فراهم کرده است. امیدواریم با اجرای این پروژه و توسعه همکاری‌های پژوهشی با دانشگاه صنعتی بیرجند، زمینه دستیابی به فناوری‌های بومی، کاهش وابستگی به منابع محدود آب شیرین و فراهم شدن امکان استفاده هدفمند از آب‌های نامتعارف متناسب با نیازهای استان فراهم شود. البته این رویکرد در کنار مدیریت برداشت از آبخوان‌ها و رعایت سقف آب قابل برنامه‌ریزی معنا پیدا می‌کند و نباید به‌عنوان جایگزینی برای ضرورت مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آب زیرزمینی تلقی شود. راهبرد شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی، پیوند دادن دانش، فناوری و مدیریت منابع آب برای دستیابی به راهکارهای پایدار و سازگار با اقلیم است؛ مسیری که تحقق آن مستلزم هم‌افزایی دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و دستگاه‌های اجرایی خواهد بود.
حمایت بسیج علمی خراسان جنوبی
از طرح‌های پژوهشکده؛ تشکیل کمیته‌های تخصصی زنجیره ارزش و هوش مصنوعی کلید خورد
مهندس حسن سهرابی‌فرد، مسئول بسیج علمی و پژوهشی استان خراسان جنوبی، با اعلام حمایت و پشتیبانی مجموعه علمی سپاه از تلاش‌های پژوهشکده برای رشد و توسعه استان، بر لزوم شناسایی دقیق مسائل هر زنجیره ارزش به‌صورت مجزا و تعریف پروژه‌های عملیاتی متناسب با آن تأکید کرد و از پیشنهاد تشکیل کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف و حمایت تخصصی از طرح‌های مرتبط با هوش مصنوعی خبر داد.
تسهیلات هدفمند برای طرح‌های زنجیره ارزش
دکتر مهدی فاطمی، معاون توسعه و برنامه‌ریزی اقتصادی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان جنوبی، دو پیشنهاد برای تقویت نقش پژوهشکده و حمایت از طرح‌های زنجیره ارزش مطرح کرد. نخستین پیشنهاد وی پیگیری حضور نماینده پژوهشکده در کارگروه‌ها و شوراهای مرتبط با تصمیم‌گیری در استان و سطح ملی بود. فاطمی همچنین بیان کرد که حضور چنین نماینده‌ای می‌تواند زمینه انتقال دیدگاه‌های تخصصی و پژوهشی به فرایند سیاست‌گذاری را فراهم کند. پیشنهاد دوم وی به تخصیص منابع مالی مربوط می‌شد. او خواستار اختصاص درصدی از منابع تسهیلاتی به طرح‌های تکمیل‌کننده زنجیره ارزش یا اولویت‌بندی این طرح‌ها در پرداخت تسهیلات بانکی شد؛ به‌ویژه در زمینه استفاده از منابع قرض‌الحسنه. این پیشنهاد با هدف نزدیک‌ترکردن حمایت مالی به نیازهای واقعی طرح‌های تولیدی و تکمیل حلقه‌های زنجیره مطرح شد.
دانشگاه باید مسائل واقعی صنعت را حل کند
دکتر عباسعلی رضاپور، رئیس دانشگاه صنعتی بیرجند، در ادامه این نشست با تأکید بر ضرورت ایفای نقش مؤثر دانشگاه‌ها در توسعه کشور بیان کرد: نقش دانشگاه صرفاً تولید دانش یا اجرای پروژه‌های پژوهشی نیست؛ دانشگاه باید توانایی حل مسائل واقعی صنعت و کشور را داشته باشد و دانش را به ارزش اقتصادی و قابلیت پایدار تبدیل کند. وی با اشاره به راه‌اندازی پژوهشکده زنجیره‌های ارزش در دانشگاه صنعتی بیرجند، آن را نخستین پژوهشکده از این نوع در کشور توصیف کرد و گفت این مجموعه با چهار هسته تخصصی، مأموریت دارد زنجیره‌های ارزش محصولات را تکمیل و ظرفیت‌های موجود را به سوی تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر هدایت کند. رضاپور بر ضرورت قرارگرفتن دانشگاه در کنار دستگاه‌های اجرایی و صنایع تأکید کرد و افزود: دانشگاه با اتکا به توان علمی و تخصصی خود می‌تواند در حل مسائل اولویت‌دار کشور نقش‌آفرینی کند. وی آمادگی دانشگاه صنعتی بیرجند را برای همکاری در این مسیر اعلام کرد و گفت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاه باید به نتایج عملی و قابل استفاده برای صنعت و جامعه منجر شود.
تعامل دانشگاه و جامعه، مسیر بهره‌گیری
از ظرفیت‌های علمی است
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدمحمدباقر عبادی، مدیر شورای راهبردی پژوهشکده زنجیره‌های ارزش و عضو هیئت امنای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی خراسان جنوبی، با قدردانی از حضور اعضای شورا و مهمانان، بر ضرورت تعامل دوسویه دانشگاه و جامعه تأکید کرد.
وی بیان کرد: دانشگاه‌ها از ظرفیت علمی و پژوهشی بالایی برخوردارند و باید این توانمندی را در اختیار جامعه قرار دهند؛ در مقابل، جامعه و بخش صنعت نیز باید از پژوهش‌های دانشگاهی حمایت کنند تا زمینه استفاده عملی از آن‌ها فراهم شود. عبادی حضور استادان و دانشجویان در محیط‌های صنعتی و فراهم‌شدن فرصت‌های کارآموزی را از عوامل تقویت‌کننده ارتباط دانشگاه و صنعت دانست. به گفته وی، این ارتباط می‌تواند به شناخت دقیق‌تر نیازهای بنگاه‌های اقتصادی، نزدیک‌شدن آموزش دانشگاهی به واقعیت‌های بازار کار و شکوفایی صنایع استان کمک کند.
مأموریت پژوهشکده؛ پیوند دانشگاه
با صنعت و سیاست‌گذاری
دکتر ابوالفضل فورگی‌نژاد، سرپرست پژوهشکده زنجیره‌های ارزش، ضمن معرفی اهداف، مأموریت‌ها و چشم‌انداز این مجموعه، بر نقش آن در شناسایی و حل مسائل اقتصادی کشور تأکید کرد. وی توسعه زنجیره‌های ارزش در بخش‌های معدنی و صنعتی، جلوگیری از خام‌فروشی، گسترش صنایع تبدیلی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین را از محورهای کاری پژوهشکده برشمرد. فورگی‌نژاد همچنین به فعالیت‌های در دست پیگیری، از جمله تدوین چارچوب زنجیره‌های ارزش، طرح توسعه معدنی استان و طراحی مرکز داده اشاره کرد. سرپرست پژوهشکده، شورای راهبردی را حلقه اتصال دانشگاه با مدیران ارشد، سیاست‌گذاران، صنایع و دیگر نهادهای اثرگذار دانست و بر ضرورت تعریف مأموریت‌های مشخص و قابل سنجش برای این مجموعه تأکید کرد. به گفته وی، پژوهشکده می‌تواند در پیوند با مأموریت‌های سند راهبرد ملی پیشرفت صنعتی، ظرفیت علمی دانشگاه را به نیازهای اجرایی و اقتصادی کشور متصل کند.
ظرفیت معدنی استان؛ زمینه‌ای برای
تنوع‌بخشی به تولید
دکتر یدالله یعقوبی‌نژاد، عضو هیئت علمی گروه مهندسی مواد دانشگاه صنعتی بیرجند، با تشریح ظرفیت‌های معدنی خراسان جنوبی عنوان کرد: این استان از ۶۵ ماده معدنی شناخته‌شده در کشور، ۵۳ ماده را در خود جای داده است؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه توسعه زنجیره‌های ارزش در حوزه‌هایی همچون طلا، سیلیس، بنتونیت، زغال‌سنگ، منیزیت، پتاس و عناصر نادر خاکی را فراهم کند. وی زنجیره ارزش طلا را یکی از حوزه‌های اولویت‌دار دانست و گفت: امکان تولید محصولاتی مانند کونژوگه‌های طلا، کیت‌های تشخیص سریع، سوسپانسیون‌های کلوئیدی طلا، نانومواد طلا و سیم‌های نازک اتصال از این فلز وجود دارد. به گفته یعقوبی‌نژاد، حرکت از استخراج ماده خام به سمت فرآوری و تولید محصولات تخصصی می‌تواند به تنوع‌بخشی سبد محصولات استان و افزایش ارزش افزوده کمک کند.
همکاری دانشگاه و صنعت؛ پشتوانه توسعه اقتصادی
دکتر محمد خسروی، عضو هیئت علمی گروه مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی بیرجند و مشاور رئیس دانشگاه، ضمن قدردانی از حضور اعضای شورای راهبردی و مهمانان نشست، بر ظرفیت‌های استان و پژوهشکده زنجیره‌های ارزش تأکید کرد. وی ارتباط مؤثر اعضای شورا با دانشگاه و پژوهشکده را عاملی مهم برای حمایت از صنعت استان دانست و بر ضرورت تداوم این ارتباط تأکید کرد. در چنین چارچوبی، نیازهای صنعت می‌تواند در دستور کار پژوهش دانشگاهی قرار گیرد و نتایج پژوهش نیز فرصت بیشتری برای ورود به عرصه تولید و اجرا پیدا کند.
ضرورت تبدیل پیشنهادها به برنامه اجرایی
ظرفیت‌های طبیعی، معدنی، صنعتی و علمی زمانی به توسعه پایدار منجر می‌شوند که حلقه‌های مختلف زنجیره از تأمین مواد اولیه تا فرآوری، تولید، تأمین مالی، بازاریابی و فروش به‌صورت هماهنگ دیده شوند. توجه به مطالعه بازار پیش از صدور مجوز یا افزایش ظرفیت تولید، حمایت هدفمند از طرح‌های تکمیل‌کننده زنجیره ارزش، بهره‌گیری از دانش دانشگاهی، جذب سرمایه‌گذاری، تقویت صنایع پیشران و مشارکت بخش خصوصی و جوامع محلی، از جمله موضوعاتی بود که در این نشست مورد تأکید قرار گرفت. در کنار این مسائل، محدودیت منابع آب و نیاز به توسعه زیرساخت‌ها نیز از عواملی عنوان شد که باید در هر برنامه صنعتی و معدنی استان لحاظ شود.
حاضران همچنین بر لزوم تبدیل ظرفیت‌هایی مانند معدن، سیلیس، طلا، گوهرسنگ، زغال‌سنگ و محصولات پتروشیمی به فعالیت‌های اقتصادی ارزش‌آفرین تأکید کردند. پیشنهادهایی نظیر ایجاد مراکز داده، بررسی منطقه ویژه دیجیتال، بازنگری در راهبرد توسعه صنعتی، تکمیل زنجیره محصولات معدنی، توسعه همکاری‌های مرزی و بررسی اتصال ریلی خراسان جنوبی به مسیر مکران نیز در همین چارچوب مطرح شد.
در این نشست، افزون بر سخنرانان، مهندس عباس جرجانی، مدیر فعال‌سازی معادن راکد و غیرفعال شرکت تهیه و تولید مواد معدنی کشور؛ خانم دکتر زینالی، رئیس گروه توسعه محصول شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی؛ دکتر داوود رئیسی، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان معادن و صنایع معدنی کارند صدر جهان؛ و همچنین دکتر محمد کاظمی، دکتر عبدالرزاق‌نژاد و دکتر گرانیان، از اعضای هیات علمی دانشگاه صنعتی بیرجند، به‌عنوان مهمانان حاضر در جلسه بودند.
