وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
خراسان جنوبی در نیمه نخست سال جاری، با تراژدی تکراری اما تکان‌دهنده سوانح جاده‌ای رو به رو بود؛ جایی که آسفالت جاده‌ها به جای اتصال شهرها، برای ۱۰۰ خانواده تبدیل به نقطه پایان زندگی عزیزانشان شد. وقتی آمارها را از حالت خشک اداری خارج و به زبان خون و اشک ترجمه کنیم، متوجه می‌شویم که با یک بحران سیستمی در محورهای مواصلاتی رو به رو هستیم. این رقم گواه قصه های ناتمامی است که در پیچ و خم جاده‌های کویری و برون شهری به بن‌بست رسیدند.
کانون مرگ در شریان‌های برون شهری
تحلیل جغرافیایی محل وقوع حوادث، حقیقت تلخی را برملا می‌کند. ۸۲ درصد از کل تلفات، یعنی ۸۲ نفر از جان‌باختگان، در محورهای برون شهری کشته شدند. این یعنی جاده‌های اصلی استان، به جای آنکه مسیرهای امنی برای جابجایی باشند، به کانون‌های مرگ تبدیل شده‌اند. در مقابل، معابر درون شهری سهم ۱۲ نفر و جاده‌های روستایی سهم ۶ نفر از این آمار سیاه را به خود اختصاص دادند. این توزیع آماری نشان می‌دهد که بحران اصلی نه در ترافیک‌های شهری، بلکه در فقدان ایمنی، سرعت غیرمجاز و شاید خستگی مفرط رانندگان در مسیرهای طولانی و یکنواخت برون شهری است.
آناتومی خونین مرداد و تیر
اگر نگاهی به تقویم مرگ در نیمه نخست سال بیندازیم، مرداد و تیرماه به عنوان سیاه ترین روزهای سال خودنمایی می‌کنند. در مردادماه ۴۱ نفر و در تیرماه ۳۹ نفر جان خود را از دست دادند. این جهش آماری در گرم‌ترین روزهای سال، احتمالاً با دو عامل کلیدی گره خورده است: نخست، افزایش ترددها در ایام تعطیلات تابستانی و دوم، اثر مستقیم گرمای شدید بر خواب‌آلودگی و کاهش تمرکز رانندگان در مسیرهای کویری. این الگوی زمانی ثابت می‌کند که متغیرهای محیطی و انسانی در جاده‌های استان، اثر تخریبی بسیار بیشتری نسبت به متغیرهای مهندسی دارند.
توزیع جنسیتی جراحات و پیکرها
در کنار تلفات، آمار مصدومان تصویری از ابعاد گسترده‌تر این فاجعه را ترسیم می‌کند. یک هزار و ۴۱۰ نفر در ۶ ماه نخست سال، با جراحات مختلف به مراکز پزشکی قانونی ارجاع شدند. تفکیک جنسیتی این ارقام نشان می‌دهد که مردان با ۹۱۸ مورد مصدومیت، بیشترین مواجهه را با این حوادث داشته‌اند و زنان با ۴۹۲ مورد در رتبه بعدی قرار دارند. نقطه اوج مصدومیت‌ها به شهریورماه باز می‌گردد؛ ماهی که ۶۱۰ نفر از جراحات رانندگی رنج بردند. این رقم نشان می‌دهد که حتی در ماه پایانی نیمه اول سال، شدت حوادث به جای کاهش، روند صعودی داشته است.
فرار از تله خواب‌آلودگی
مدیرکل پزشکی قانونی خراسان جنوبی، با اشاره به این آمار، انگشت روی یکی از حساس ترین نقاط ضعف رانندگان در این استان گذاشته است: خواب‌آلودگی در مسیرهای کویری. جاده‌های یکنواخت استان، در کنار گرمای سوزان، راننده را به سرعت به سمت خستگی می‌برد و در یک لحظه غفلت، فرمان کنترل از دست خارج شده و نتیجه آن، ثبت یک پرونده جدید در پزشکی قانونی است. از نظرعزیزی، ارتقای شاخص‌های ایمنی راه‌ها ضروری است، اما تا زمانی که فرهنگ رانندگی ایمن و پذیرش ضرورت استراحت جایگزین شتاب‌زدگی نشود، هر اصلاح مهندسی تنها بخشی از راه حل خواهد بود. وقتی ۱۰۰ نفر در ۶ ماه اول سال می‌میرند و بیش از هزار نفر زخمی می‌شوند، باید پرسید که آیا جاده‌های ما واقعاً برای تردد طراحی شده‌اند یا برای جمع‌آوری قربانیان؟ این آمارها هشدار می‌دهند که اگر در نیمه دوم سال، تغییر ساختاری در رفتار رانندگان و بازنگری در ایمنی محورهای برون شهری صورت نگیرد، احتمالاً باز هم شاهد گزارش‌هایی خواهیم بود که در آن، نام عزیزان ما به جای شماره خودرو، در لیست متوفیان پزشکی قانونی ثبت شود. آیا ما منتظریم تا تعداد قربانیان به رقمی تک‌رقمی برسد یا هنوز باور نمی‌کنیم که هر لحظه در جاده‌های کویری، مرگ در کمین یک پلک زدن است؟
