وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
صدای نخستین گریههای نوزادان در سپیدهدم سال ۱۴۰۵، اگرچه طنین زندگی را در کوچههای خراسان جنوبی زنده نگاه داشته است، اما آمارهای رسمی از حقیقتی سرد و تأملبرانگیز حکایت دارند. فروردین امسال با تولد هزار و ۱۳۳ نوزاد آغاز شد؛ عددی که می تواند امیدوار کننده باشد، اما وقتی در ترازوی مقایسه با سال گذشته قرار میگیرد، از کاهش نگرانکننده ۸/۴ درصدی ولادتها پرده برمیدارد. این افت آماری، هشداری جدی درباره تغییرات عمیق در لایههای زیرین اجتماعی و فرهنگی است که میتواند آینده جمعیتی این خطه را با چالشهای جدی روبرو کند. در دنیایی که نیروی انسانی جوان، زیربنای ثروت و توسعه محسوب میشود، لرزش پایه های هرم جمعیتی به معنای از دست رفتن تدریجی پتانسیلهای تولید و خلاقیت در دهههای پیش رو است.
محمدزاده، سرپرست اداره کل ثبت احوال خراسان جنوبی با ارائه جزئیات این واقعه اعلام کرد که از مجموع ولادتهای ثبت شده، ۵۹۳ نوزاد پسر و ۵۴۰ نوزاد دختر بودهاند. با این حال، نکته کلیدی در تحلیل این دادهها، توزیع جغرافیایی ولادتهاست؛ جایی که ۷۴۱ واقعه در مناطق شهری و ۳۹۲ واقعه در مناطق روستایی به ثبت رسیده است. تمرکز ولادتها در شهرها و سهم رو به کاهش روستاها، نشاندهنده تغییر سبک زندگی و مهاجرتهایی است که ساختار خانواده را از الگوهای سنتی و پرجمعیت به سمت الگوهای محدود شهری سوق داده است. این تغییر وضعیت، زنگ خطری برای امنیت غذایی و تولیدی در روستاهاست، چرا که با کاهش نرخ جایگزینی جمعیت در این مناطق، چرخه کار و تلاش در کانونهای تولیدی استان دچار فرسودگی میشود.
پیری در آستانه والد شدن
تحلیل میانگین سن والدین در خراسان جنوبی، لایه دیگری از بحران جمعیتی را نمایان میکند. رسیدن میانگین سن مادران به بیش از ۳۰ سال و ۷ ماه و پدران به ۳۵ سال و یک ماه، گویای تأخیر در امر ازدواج و به تبع آن فرزندآوری است. وقتی سن والدین در نخستین تجربههای فرزندآوری بالا میرود، فرصت بیولوژیکی برای داشتن خانوادههای بزرگتر از دست میرود. بر اساس آمارهای ارائه شده توسط سرپرست ثبت احوال استان، بیشترین ردیف فرزندآوری در فروردینماه به ترتیب به فرزند دوم، اول و سوم اختصاص یافته است. پیشی گرفتن فرزند دوم بر اول نشان میدهد که خانوادههای فعلی در حال تکمیل ظرفیت خود هستند، اما روند ورود زوجهای جدید به چرخه والدین شدن و یا تمایل به داشتن فرزند سوم و چهارم با کندی شدیدی روبروست که ریشه در دغدغههای اقتصادی و تغییر اولویتهای رفاهی دارد.
هزینه سنگین کاهش نرخ باروری
کاهش ۸/۴ درصدی ولادتها در مدت زمانی کوتاه، پیامی مستقیم برای سیاستگذاران حوزه رفاه و اقتصاد دارد. فرزندآوری در جهان مدرن، دیگر تنها یک موضوع عاطفی نیست، بلکه یک سرمایهگذاری استراتژیک برای حفظ قدرت ملی است. هر نوزادی که متولد نمیشود، در واقع یک واحد تولیدی، یک اندیشه خلاق و یک نیروی محرک اقتصادی در آینده از چرخه توسعه استان حذف میشود. اگر روند فعلی اصلاح نشود، خراسان جنوبی در آیندهای نه چندان دور با بحران تأمین نیروی کار متخصص و هزینههای گزاف نگهداری از جمعیت سالمند روبرو خواهد شد؛ هزینههایی که میتواند بودجههای عمرانی و توسعهای استان را ببلعد.
ضرورت بازنگری در مشوقهای زیستی
سکوت تدریجی گهوارهها در استان، نیازمند فراتر رفتن از شعارهای تبلیغاتی و ورود به فاز حمایتهای واقعی و ملموس است. دادههای آماری ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان داد که حتی در استانی با بافت سنتی و مذهبی مانند خراسان جنوبی، فشارهای ساختاری بر تمایلات فردی غلبه کرده است. گاه بدعهدی های مسئولان در عمل کردن به تهعدات قانون فرزندآوری، رغبت دیگر زوج ها را برای داشتن فرزندان بیشتر، سرد کرده است. در بیرجند گلایه ها درباره تحویل نشدن زمین از سوی والدینی که دلخوش به طرح های جوانی جمعیت بودند بسیار شنیده می شود.
برای بازگرداندن شوق فرزندآوری، باید پیوندی قوی میان امنیت شغلی والدین، تسهیلات مسکن و تضمین آینده نوزادان ایجاد شود. بدون شک، اگر تدبیری برای تقویت بنیانهای اقتصادی خانوادهها اندیشیده نشود، آمارهای ماهانه ثبت احوال همچنان به روند نزولی خود ادامه خواهند داد و گنجینه انسانی این استان مرزی، پیش از آنکه به بهرهوری برسد، در سراشیبی فرسودگی قرار خواهد گرفت. توسعه پایدار تنها با تکیه بر آجر و سیمان ساخته نمیشود، بلکه نیازمند نسلی است که باید امروز متولد شود تا فردا را بسازد.
