وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
هر چند خراسان جنوبی، جزو استانهای پیشرو در مقاومسازی مسکن روستایی معرفی میشود، آمارها نشان میدهد فاصله میان «میانگینهای آماری» و «واقعیت زندگی روستایی» هنوز قابل توجه است. نرخ مقاومسازی ۶۳ درصدی استان در برابر میانگین ۵۶ درصدی کشور، هرچند یک امتیاز مثبت محسوب میشود، اما وقتی بیش از ۳۲ هزار واحد مسکونی همچنان نیمهبادوام یا بیدوام باقی ماندهاند، این برتری عددی، باعث آرامش خاطر زیر سقف های لرزان باقی مانده نمی شود.
مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی خراسان جنوبی، میگوید: متوسط مقاومسازی روستایی در استان ۶۳ درصد و میانگین کشوری حدود ۵۶ درصد است. عددی که در نگاه اول امیدوارکننده به نظر میرسد، اما در لایههای زیرین آن، واقعیتی نهفته است که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
۳۲ هزار خانه ناایمن
بر اساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، در هزار و ۷۵۲ روستای دارای سکنه استان، ۸۸ هزار و ۸۳۵ واحد مسکونی شناسایی شده است. از این تعداد، تاکنون ۵۵ هزار و ۹۸۲ واحد با استفاده از تسهیلات بنیاد مسکن مقاومسازی شدهاند. به بیان دیگر، هنوز ۳۲ هزار و ۸۵۳ واحد مسکونی در خراسان جنوبی در وضعیت نیمهبادوام یا بیدوام قرار دارند؛ خانههایی که در برابر زلزله، فرسایش و حوادث طبیعی، کمترین تابآوری را دارند و هر حادثهای میتواند آنها را به فاجعهای انسانی تبدیل کند. این آمار نشان میدهد که اگرچه استان در مقایسه با میانگین کشور جلوتر است، اما در عمل، دهها هزار خانوار روستایی همچنان در خانههای ناایمن زندگی میکنند.
دریافت تسهیلات با اعمال شاقه
یکی از مهمترین ابزارهای دولت برای نوسازی روستاها، پرداخت تسهیلات کمبهره است. در همین راستا، برای سال ۱۴۰۳، تعداد ۷ هزار و ۷۷۵ فقره وام ۴۰۰ میلیون تومانی با بازپرداخت ۲۰ ساله و کارمزد ۵ درصد به خراسان جنوبی اختصاص یافته است.
مدیرکل بنیاد مسکن استان در این باره میگوید: از این تعداد، ۶ هزار و ۹۷۸ متقاضی معادل ۹۰ درصد سهمیه به بانک معرفی شدند. اما ماجرا در همین نقطه متوقف نمیشود. از میان این متقاضیان، تنها ۵ هزار نفر، یعنی حدود ۳/۶۴ درصد، موفق به انعقاد قرارداد با بانک شدهاند.
این فاصله معنادار میان معرفیشدگان و دریافتکنندگان واقعی تسهیلات، می تواند نشانهای از گرههای بانکی، بروکراسی اداری و مشکلات ضمانتی باشد که بسیاری از روستاییان را در میانه راه متوقف میکند.
گلوگاه خاموش نوسازی روستا
وقتی نزدیک به یکسوم متقاضیان معرفیشده موفق به دریافت وام نمیشوند، نمیتوان از پیشرفت سریع مقاومسازی سخن گفت. بسیاری از روستاییان، بهویژه در مناطق محرومتر، نه ضامن رسمی دارند، نه گردش مالی قابل قبول برای بانکها، و نه توان تأمین آورده اولیه.
نتیجه آن است که برخی طرحهای مقاومسازی، پیش از رسیدن به مرحله اجرا، پشت درهای شعب بانکی متوقف میشوند؛ بیآنکه در آمارهای رسمی، علت واقعی این توقفها بازتاب پیدا کند.
پیشرفت فیزیکی؛ کندتر از انتظار
بررسی وضعیت پروژهها نیز نشان میدهد که بخش قابل توجهی از واحدهای در حال ساخت، هنوز فاصله زیادی تا بهرهبرداری دارند. به گفته این مسئول، ۲ هزار و ۱۲۰ واحد اجرای فونداسیون و هزار و ۱۸۳ مورد اجرای اسکلت و سقف انجام شده است. همچنین ۵۱۳ واحد به مرحله اتمام یا مراحل پایانی رسیدهاند. این ارقام نشان میدهد که بخش عمدهای از پروژهها در مراحل ابتدایی یا میانی متوقف ماندهاند؛ وضعیتی که معمولاً به دلایلی مانند افزایش هزینه مصالح، ناتوانی مالی خانوارها، تأخیر در پرداخت تسهیلات و ضعف نظارت برمیگردد.
دشمن پنهان خانههای ایمن
یکی از واقعیتهای مغفول در آمارهای رسمی، تأثیر مستقیم تورم بر پروژههای مقاومسازی است. وامی که امروز ۴۰۰ میلیون تومان ارزش دارد، در بسیاری از روستاها حتی برای تکمیل اسکلت هم کفایت نمیکند. افزایش قیمت سیمان، آهن، دستمزد کارگر و حملونقل، باعث شده بسیاری از خانوارها پس از شروع ساخت، در نیمه راه متوقف شوند و خانههای نیمهکاره، به منظرهای عادی در برخی روستاها تبدیل شود.
جلوتر از کشور؛ عقبتر از نیاز
اینکه خراسان جنوبی ۷ درصد بالاتر از میانگین کشوری قرار دارد، بدون تردید حاصل تلاش مجموعه بنیاد مسکن و دستگاههای مرتبط است. اما سؤال اساسی اینجاست: آیا این اختلاف آماری، برای استانی زلزلهخیز، کمبرخوردار و پراکنده، کافی است؟
وقتی هنوز بیش از یکسوم واحدهای روستایی ناایمناند، وقتی برخی پروژه های نیمهتمام رها شده، و وقتی متقاضی بسیاری پشت در بانکها ماندهاند، «رتبه بهتر از کشور» هر چند قابل تقدیر است اما تا یک موفقیت اجتماعی فاصله داریم.
پروژه عمرانی یا مسئله حیاتی؟
خانههای روستایی فقط دیوار و سقف نیستند؛ خط اول دفاع جان مردم در برابر حوادثاند. هر واحد مقاومسازینشده، یعنی یک خانواده در معرض خطر.
اگر سیاستگذاران به مقاومسازی صرفاً بهعنوان یک پروژه عمرانی نگاه کنند، نتیجه همین آمارهای نیمهکامل خواهد بود. اما اگر آن را مسئلهای حیاتی برای امنیت انسانی بدانند، باید موانع بانکی، ضعف حمایتی و ناکارآمدی تسهیلات را بهطور جدی اصلاح کنند.
آزمون واقعی هنوز باقی است
خراسان جنوبی امروز روی کاغذ، جلوتر از میانگین کشور ایستاده است. اما آزمون واقعی، روزی برگزار میشود که هیچ خانوادهای مجبور نباشد زیر سقف بیدوام زندگی کند. تا آن روز، آمارهای ۶۳ درصدی، بیشتر از آنکه نشانه موفقیت باشند، یادآور راه ناتمامیاند که هنوز پیش روی سیاستگذاران و مدیران استان قرار دارد.
