ساکنان محدوده سایت اداری بیرجند سالهاست که با دشمنی نامرئی اما ملموس میجنگند؛ بویی که نه تنها فضای شهر را گرفته، بلکه تا به داخل ریه کودکان و دانشآموزان نفوذ کرده است. این وضعیت اسفناک، حالا با ورود جدی دستگاه قضا به نقطه حساس پایان یا آغاز یک تحول رسیده است. دادستان مرکز استان با ورود به میدان و تشکیل کارگروهی ویژه، خط قرمزهای جدیدی را برای متولیان کشتارگاه بیرجند رسم کرد تا پروندهای که سالها در بایگانی وعدههای توخالی خاک میخورد، دوباره باز شود.
حق تنفسی که به حراج رفت
داستان این آلودگی تنها به استشمام یک بوی بد محدود نمیشود. برای هزاران نفری که در محدوده سایت اداری زندگی میکنند، این موضوع به یک بحران زیستمحیطی و بهداشتی تبدیل شده است. گلایههای مکرر مردم از اینکه مدارس و منازل مسکونی در محاصره گازهای نامطبوع قرار گرفتهاند، نشان میدهد که رفاه شهری در این منطقه قربانی مدیریت نادرست یکی از حیاتیترین واحدهای خدماتی شهر شده است. بویی که در روزهای گرم سال به جهنمی کوچک تبدیل میشود و هر نفس را به عذابی تبدیل میکند که هیچ شهروندی سزاوار آن نیست. سالها وعده انتقال بخشهای آلاینده به دشت بجد داده شد، اما هر وعده تنها فاصله بین اعتراضات مردمی و سکوت مسئولان را پر میکرد و مردم را در برابر آلودگی رها کرد.
خشم شهروندان و سکوت متولیان
وقتی صحبت از سلامت عمومی میشود، هر روز تأخیر یعنی افزایش بیماریهای تنفسی و تخریب کیفیت زندگی. ساکنان این منطقه سالهاست که با درهای بسته و پنجرههای مهروموم شده سعی میکنند جلوی ورود این سموم را بگیرند، اما بوی تعفن کشتارگاه از هر دیواری نفوذ میکند. اعتراضات مردم در شبکههای اجتماعی و نامههای مکرر به دستگاههای نظارتی نشان میداد که صبر شهروندان به لب رسیده است. آنها دیگر به دنبال جلسات تشریفاتی و قولهای مبهم نیستند؛ آنها حق دارند، حقی ابتدایی؛ تنفس هوای پاک در حریم خانه. این سکوت طولانی مسئولان، تنها باعث شد تا عمق فاجعه بیشتر و کشتارگاه به جای یک واحد خدماتی، به یک نقطه سیاه زیستمحیطی در قلب بیرجند تبدیل شود.
خط قرمز دادستان در برابر آلودگی
حالا اما لحن گفتگوها تغییر کرده است. دادستان مرکز استان در نشستی با مسئولان دستگاههای اجرایی و نظارتی، صراحت بیشتری به خرج داد. احمد قاسمی، با تأکید بر ضرورت صیانت از حقوق عامه و حفظ سلامت شهروندان، بر لزوم رعایت کامل ضوابط و الزامات زیستمحیطی و بهداشتی تأکید کرد. این رویکرد نشان میدهد که دستگاه قضا دیگر بوی نامطبوع را یک مسئله فنی ساده یا یک اتفاق اجتنابناپذیر نمیبیند، بلکه آن را نقض آشکار حقوق شهروندی و تهدیدی جدی برای سلامت عمومی تلقی میکند. ورود دادستان به این پرونده به معنای آن است که زمان مذاکرههای دوستانه به پایان رسیده و حالا نوبت به اجرای سختگیرانه قانون رسیده است.
فرصت آخر برای نجات یا تعطیلی
در تصمیمات اتخاذ شده در این نشست، راه میانبری برای کشتارگاه باقی نمانده است. در مرحله نخست مقرر شد اقدامات اصلاحی و فنی لازم برای رفع منشأ انتشار بو و بهبود شرایط فعالیت این مجموعه اجرایی شود. اما نکته کلیدی اینجاست که این اقدامات دیگر در فضای وعدههای توخالی پیش نمیرود. به مسئولان کشتارگاه فرصت داده شد تا پایان سال جاری تمامی مشکلات را ساماندهی کنند. این یک مهلت تعیین کننده است تا متولیان ثابت کنند توانایی مدیریت زیستمحیطی این واحد را دارند. بر اساس گفته های او هرگونه کوتاهی در این بازه زمانی، پذیرفته نیست و تعطیلی کشتارگاه پس از این مهلت قطعی است.
ساعت شماری برای پایان کابوس
بسیاری از شهروندان میپرسند آیا این مهلتها باز هم تکرار تاریخ نیست؟ پاسخ این پرسش در بند آخر تصمیمات دادستان نهفته است. بر اساس تصمیم اتخاذ شده، در صورت عدم رفع مشکلات و استمرار شرایط نامطلوب تا پایان مهلت مقرر، از ابتدای سال آینده از ادامه فعالیت کشتارگاه جلوگیری خواهد شد. توقف فعالیت یک کشتارگاه شهری در شهری به وسعت بیرجند، ضربه اقتصادی و خدماتی بزرگی است و میتواند زنجیره تأمین گوشت شهر را با چالش مواجه کند؛ اما دستگاه قضا با این تهدید صریح، پیام داد که سلامت مردم بر هرگونه منفعت اقتصادی یا خدماتی ارجحیت دارد. این یک ضربالاجل واقعی است.
میان زحمت تولید و حق سلامت
بهرهبرداری از کشتارگاه برای تأمین نیاز شهر است، اما نه به بهای تبدیل محلههای مسکونی به مناطق پرتراکم آلودگی. تضاد میان نیاز شهر به گوشت و نیاز شهروند به هوای پاک، حالا به یک بنبست رسیده که تنها راه خروج از آن، سرمایهگذاری واقعی روی زیرساختهای تصفیه و رفع آلودگی است. اینجاست که باید پرسید چرا سالها برای تجهیز این واحد به سیستمهای مدرن تصفیه اقدام نشد؟ چرا وقتی مردم گلایه ها را تکرار می کردند تدبیری اندیشیده نشد؟ تگر متولیان باز هم به دنبال بهانههای همیشگی باشند، با واقعیتی روبرو میشوند که در آن قانون، اجازه تداوم این گونه فعالیت را نمی دهد.
بنبست مدیریتی و خروجی قانونی
این بحران نشاندهنده یک شکست مدیریتی است که حالا بار آن بر دوش دستگاه قضا افتاده تا آن را اصلاح کند. کشتارگاه بیرجند نمادی از برخوردهای سنتی با مسائل شهری است که در آن توسعه بدون رعایت استانداردهای زیستمحیطی پیش رفته است. اکنون که دادستان مرکز استان مستقیماً وارد میدان شده، دیگر جای هیچگونه تفسیر شخصی از دستورات وجود ندارد. یا بوی تعفن میرود یا خود کشتارگاه. این یک معادله ساده است که پاسخ آن در روزهای پایانی سال جاری مشخص میشود.
نگاهها به روزهای پایانی سال است. آیا مسئولان کشتارگاه میتوانند در این فرصت کوتاه، معجزهای فنی نشان دهند و بوی سالها بیتوجهی را بشویند یا اینکه اول بهار، ساکنان سایت اداری آسوده از بوی تعفن و شهر بیرجند با یک چالش جدید یعنی تعطیلی کامل کشتارگاه بیدار خواهد شد؟ البته این تعلیق، برای تمام شهر بیرجند است؛ بودن و نبودن کشتارگاه، هزینههای سنگینی دارد، یکی به قیمت سلامت مردم و دیگری به قیمت اختلال در خدمات شهری. شاید هم مسئولان این واحد راه سوم را برگزیدند.
وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی