وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
صدای برخورد مداوم دفتین بر پیکره دار، موسیقی متن زندگی در بسیاری از خانه‌های خشتی و مدرن خراسان جنوبی است؛ نغمه‌ای که نه تنها از بقای یک اصالت چندهزارساله خبر می‌دهد، بلکه حالا در قامت یک بازوی اقتصادی، خطی بزرگ برآمارهای رکود کشیده است. ۸۴۵ میلیارد تومان ثروت خالص که در سال گذشته، گره به گره و رج به رج، با سرانگشتان هنرمندانی بدست آمده که کویر را به گلستانی از ابریشم و پشم بدل کرده‌اند.
کالبدشکافی یک رقم بزرگ
تولید ۱۳۰ هزار متر مربع فرش دستباف در یک سال، فراتر از یک رکورد تولیدی، نشان‌دهنده پویایی جریانی است که در رگ‌های اقتصادی شرق کشور می‌تپد. رقم ۸۴۵ میلیارد تومان، عددی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. این حجم از تولید، آن هم در شرایطی که بازارهای جهانی با تلاطم‌های جدی روبه‌رو هستند، نشان‌دهنده تاب‌آوری هنری است که ریشه در خاک دارد. هر متر مربع از این فرش‌ها، برآیند صبر، دقت و استراتژی فروش است که توانسته بازارهای داخلی، استان‌های همجوار و حتی مرزهای بین‌المللی را فتح کند. این رقم، در واقع بیانیه‌ای است از سوی بانوان خراسان جنوبی که ثابت کرده‌اند «هنر خانگی» می‌تواند تکیه‌گاه محکمی برای «اقتصاد ملی» باشد.
میراثی از سرانگشتان عشق
خراسان جنوبی مهد نقش‌هایی است که هر کدام شناسنامه‌ای برای هویت ایرانی محسوب می‌شوند. از نقوش ظریف و مینیاتوری «ریزماهی» که با تکرارهای هندسی‌اش بیننده را به عمق تالاب‌های خیالی می‌برد، تا طرح‌های «خشتی» که گویی هر قاب آن، پنجره‌ای به سوی یک باغ بهشتی است. در این میان، طرح‌های «ایلیاتی» با آن سادگی مسحورکننده و نقش‌های «نائین» با وقار همیشگی‌شان، سبد تولیدات استان را چنان متنوع کرده‌اند که هیچ سلیقه‌ای در بازار دست خالی بر نمی‌گردد. این تنوع نه‌تنها یک مزیت هنری، بلکه یک هوشمندی تجاری است؛ چرا که قدرت انتخاب خریدار را در بازارهای هدف صادراتی به حداکثر می‌رساند.
سپاه ۵۰ هزار نفری بافندگان
پشت هر سانتیمتر از این ۱۳۰ هزار متر مربع فرش، لشکری از هنرمندان ایستاده‌اند. طبق آمارهای رسمی، ۵۰ هزار بافنده در سطح استان فعال هستند که بخش اعظم آن‌ها را بانوان تشکیل می‌دهند. اما نکته تامل‌برانگیز در تحلیل وضعیت فعلی، ساختار تولید است. در حال حاضر، بافت فرش در این استان به صورت انفرادی و در کارگاه‌های خانگی انجام می‌شود و جای خالی کارگاه‌های تجمیعی و متمرکز به وضوح حس می‌شود. تولید انفرادی اگرچه به حفظ استقلال اقتصادی خانواده‌ها کمک می‌کند و روح زندگی را در خانه‌ها جاری نگاه می‌دارد، اما از منظر صنعتی، چالش‌هایی نظیر عدم یکدستی کامل در تولیدات انبوه و دشواری در نظارت کیفی یکپارچه را به همراه دارد.
عبور از تولید سنتی به صنعتی
صحبت‌های محمدحسین کامیابی‌مسک، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستباف استان، دریچه‌ای رو به واقعیت‌های این صنعت می‌گشاید. او معتقد است که فرش‌های تولیدی استان نه تنها در بازارهای محلی، بلکه در بازارهای جهانی نیز خواهان دارند. اما سوال اصلی اینجاست: آیا با تکیه بر بافت انفرادی می‌توان سهم ایران را در بازارهای رقابتی جدید نظیر شرق آسیا یا اروپا حفظ کرد؟ نبود کارگاه‌های تجمیعی به معنای از دست دادن فرصت «برندینگ واحد» و «کاهش هزینه‌های تمام‌شده» است. اگر این ۸۴۵ میلیارد تومان بخواهد در سال‌های آینده به ارقام همت‌تراز دلاری تبدیل شود، ناگزیر باید به سمت مدیریت زنجیره تأمین و ایجاد مراکز تخصصی پرداخت و شستشو حرکت کرد.
سفیر صلح و هنر
صادرات، غایت نهایی هر هنر-صنعت است. فرش دستباف خراسان جنوبی به دلیل ثبات رنگ و اصالت نقشه، همواره یکی از کالاهای محبوب در بازارهای صادراتی بوده است. وقتی فرشی با نقش ریزماهی از گمرکات عبور می‌کند، در واقع بخشی از فرهنگ و تمدن شرق ایران صادر شده است. این محصول، بر خلاف صنایع وابسته به نفت، کاملاً پاک و متکی بر نیروی انسانی است. تقویت زیرساخت‌های صادراتی و حمایت از ۵۰ هزار بافنده استانی، می‌تواند این رقم ۸۴۵ میلیارد تومانی را به شکلی جهشی افزایش دهد، به شرط آنکه واسطه‌ها حذف شده و سود اصلی این گره‌های طلایی به جیب همان بانوانی برود که ماه‌ها پشت دارهای قالی، جوانی و بینایی خود را هزینه می‌کنند.
گرهی که باید محکم‌تر شود
تولید ۸۴۵ میلیارد تومان فرش در یک سال، یک پیروزی بزرگ برای خراسان جنوبی است، اما نباید در این نقطه متوقف شد. این رقم باید به عنوان یک سوخت محرک برای ایجاد کارگاه‌های نوین، بهبود وضعیت بیمه‌ای بافندگان و معرفی جهانی برند «فرش قهستان» به کار گرفته شود. هنر فرش‌بافی در این خطه، از مرحله یک شغل معیشتی عبور کرده و به یک سرمایه استراتژیک تبدیل شده است. اکنون زمان آن است که با حمایت‌های دولتی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، این گره‌های هنرمندانه را به زنجیره‌ای ناگسستنی از ثروت و افتخار تبدیل کنیم؛ تا صدای دفتین‌ها، نه فقط در خانه‌های روستایی، بلکه در تالارهای بزرگ تجاری جهان طنین‌انداز شود.
