وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
در جغرافیای سیاسی و اقتصادی ایران، کویر دیگر نه یک بنبست سرزمینی، که به یک مخزن بیانتهای انرژی بدل شده است. فراتر از آمارهای مرسوم، بهرهبرداری از ۵۴۳ نیروگاه خورشیدی جدید در استان خراسان جنوبی طی یک سال اخیر، روایتگر یک جراحی دقیق در ساختار تولید و توزیع انرژی است. این حرکت که با سرمایهگذاری سنگین ۲۱ هزار و ۴۰۰ میلیارد ریالی محقق شده، نشاندهنده تغییر جهت معنادار سرمایهگذاری از صنایع سنتی به سمت زیستبوم انرژیهای تجدیدپذیر است. در جهانی که ناترازی انرژی به بزرگترین مانع توسعه صنعتی تبدیل شده، خراسان جنوبی با تکیه بر استراتژی خورشیدی، در حال بازتعریف نقش خود در شبکه سراسری برق کشور است.
مهندسی معکوس
بخش بزرگی از این تحول نوین، مدیون رویکرد تکثرگرا در تولید انرژی است. افتتاح ۴۱۲ نیروگاه کوچکمقیاس با ظرفیت ۳.۲ مگاوات، نمادی از تمرکززدایی در صنعت برق محسوب میشود. این مدل که در ادبیات مدرن اقتصادی به آن مردمیسازی انرژی میگویند، اجازه میدهد تا سرمایههای خرد در کنار زیرساختهای کلان قرار گیرند. در این الگو، هر واحد کوچک به مثابه یک سلول فعال در بدنه عظیم شبکه عمل میکند که نه تنها فشار را از روی نیروگاههای حرارتی بزرگ برمیدارد، بلکه با حذف هزینههای گزاف انتقال در مسافتهای طولانی، بهرهوری سیستم را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. این نیروگاههای خرد، در واقع ضربهگیرهای شبکه در زمان پیک مصرف هستند که امنیت انرژی را در سطح محلی تضمین میکنند.
مزارع خورشیدی
در کنار واحدهای خرد، ورود ۶۱ نیروگاه بزرگ یا همان مزارع خورشیدی با ظرفیت ۲۶ مگاوات به مدار، لایه استراتژیک تولید را در شرق کشور تقویت کرده است. این مزارع که حاصل اعتماد بخش خصوصی به ظرفیتهای سرزمینی است، خراسان جنوبی را به یکی از بازیگران اصلی انرژی پاک در ایران تبدیل کرده است. مجموع ظرفیت نصب شده تجدیدپذیر استان که اکنون به ۱۰۸ مگاوات رسیده، پیامی روشن به بخش صنعت دارد: زیرساختهای لازم برای میزبانی از صنایع انرژیبر در حال شکلگیری است. این ظرفیت که حاصل فعالیت ۱۸۲۰ نیروگاه بادی و خورشیدی است، تراز تجاری انرژی استان را مثبت کرده و امکان پایداری شبکه را در شرایط بحرانی فراهم میآورد.
پیوند استراتژیک آب و آفتاب
یکی از درخشانترین بخشهای این بازآفرینی انرژی، احداث ۷۰ نیروگاه در کنار چاههای کشاورزی با ظرفیت ۳.۶ مگاوات است. در استانی که کشاورزی با چالشهای اقلیمی و کمآبی دست و پنجه نرم میکند، تامین برق پایدار برای استخراج آب، حکم رگ حیاتی را دارد. این نیروگاهها با جداسازی برق مصرفی بخش کشاورزی از شبکه شهری و صنعتی، مانع از توقف فعالیتهای تولیدی در فصلهای گرم سال میشوند. این همافزایی میان تکنولوژی نوری و مدیریت منابع آب، مدلی مترقی از توسعه پایدار است که میتواند الگویی برای سایر مناطق خشک و نیمهخشک کشور باشد.
پایش آنلاین ۶۵ درصد مصرف
اما توسعه در خراسان جنوبی به تولید ختم نمیشود. نصب ۱۶ هزار و ۳۸۰ کنتور هوشمند با هزینه یک هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال، آغاز عصر مدیریت دادهمحور در صنعت برق این استان است. امروز بیش از ۶۵ درصد انرژی مصرفی استان به صورت آنلاین و از راه دور رصد میشود. این یعنی عبور از مدیریت کور به مدیریت شفاف. در زمانهایی که ناترازی انرژی به یک چالش ملی تبدیل میشود، این قابلیت قرائت و کنترل از راه دور است که به مدیران اجازه میدهد بدون نیاز به خاموشیهای گسترده، بار مصرف را به صورت هوشمند و نقطهای مدیریت کنند. این هوشمندسازی، در واقع مغز متفکر شبکه است که تضمین میکند سرمایهگذاریهای انجام شده در بخش تولید، به بهینهترین شکل ممکن توزیع و مصرف شوند.
زیرساخت امنیتی برای افق ۱۴۰۶
امنیت انتقال دادهها، ضلع سوم این مثلث توسعه است. احداث ۱۶۴ کیلومتر شبکه فیبر نوری اختصاصی بین ادارات برق شهرستانها، پاسخی مدرن به نیازهای امنیتی شبکه است. این پروژه که با پیشرفت ۴۲ درصدی در حال اجراست، شبکه توزیع برق را در برابر اختلالات ارتباطی و تهدیدات سایبری مصون میسازد. ایجاد یک فیبر اختصاصی تحت نظارت وزارت نیرو، سرعت پاسخگویی به حوادث شبکه را به شدت افزایش داده و زیرساختی پایدار برای پیادهسازی کامل شبکه هوشمند برق در آینده نزدیک فراهم میکند. طبق برنامهریزیها، اتمام این پروژه در سال ۱۴۰۶، خراسان جنوبی را به یکی از پیشرفتهترین استانها در زمینه زیرساختهای مخابراتی صنعت برق تبدیل خواهد کرد. آنچه در خراسان جنوبی رخ داده، صرفا نصب تعدادی پنل خورشیدی نیست؛ بلکه یک بازآرایی همهجانبه در ساختار انرژی است. ترکیب سرمایهگذاری ۲۱.۴ همتی در تولید، ۱.۶ همتی در هوشمندسازی و توسعه شبکه فیبر نوری، نشان از یک نقشه راه دقیق دارد. مهدی دادگر به عنوان متولی این حوزه، بر این باور است که افزایش پایداری شبکه و اشتغالزایی مستقیم، تنها بخشی از نتایج این انقلاب نوری است. خراسان جنوبی با استفاده از تهدید کویر و تبدیل آن به فرصت طلایی تولید برق، نشان داد که توسعه پایدار در قرن جدید، نه بر مدار سوختهای فسیلی، که بر مدار دانش، هوشمندسازی و انرژیهای بیپایان آسمانی میچرخد. این استان اکنون در حال مشق کردن آیندهای است که در آن انرژی، دیگر یک محدودیت برای توسعه نیست، بلکه موتور محرک آن است.
