وبسایت روزنامه امروز خراسان جنوبی
شهرها موجوداتی زنده هستند که اگر با آن‌ها مانند ماشین‌های سخت و بی‌روح رفتار شود، در نهایت دچار سکته قلبی می‌شوند. وقتی کوچه‌هایی که روزی قلب تپنده محله‌ها بودند، به ویرانه‌هایی تاریک و خطرناک تبدیل شوند، نه تنها کیفیت زندگی پایین می‌آید، بلکه روحیه اجتماعی شهروندان نیز در هم می‌شکند. بازآفرینی شهری در واقع یک جراحی ضروری است؛ تلاشی برای بازگرداندن نبض زندگی به رگ‌های خسته شهر، تا جایی که خانه دیگر فقط سقفی برای خواب نباشد و محله، جایی برای تعامل و رشد تبدیل شود.
بهره‌برداری از ۸ طرح بازآفرینی با اعتبار ۶۲۰ میلیارد ریالی و آغاز عملیات در ۱۷ پروژه جدید، گامی است برای توقف ریزش اقتصادی در بافت‌های فرسوده استان. این سرمایه‌گذاری در لایه اول، با تبدیل ویرانه‌ها به مراکز خدمات اجتماعی و ورزشی، در حال ایجاد ارزش افزوده در زمین‌های متروکه و فعال کردن چرخه پول در محله‌های فراموش‌شده است. در واقع، این ۲۵ گام جراحی شهری، تلاشی برای توزیع دوباره عدالت است تا زیرساخت‌های توسعه به جای تمرکز در مراکز مدرن، به قلب بافت‌های قدیمی برسد و مانع از سقوط اقتصادی و اجتماعی محله‌های هدف شود.
فراتر از سیمان و آهن
از منظر علمی، بازآفرینی شهری تنها به معنای تخریب ساختمان‌های قدیمی و ساخت برج‌های بلند نیست. در مقالات توسعه شهری، این مفهوم به معنای ارتقای عدالت اجتماعی است. وقتی یک محله تخریب‌شده بازسازی می‌شود، در واقع دولت در حال توزیع دوباره ثروت و امکانات است. بازآفرینی یعنی تبدیل یک زمین متروکه به فضای سبز یا یک خانه ویران به خانه محله؛ جایی که مردم دوباره یاد می‌گیرند با هم حرف بزنند و فرزندانشان در محیطی شادتر رشد کنند. این تغییرات کوچک، اثرات بزرگی بر کاهش نرخ جرم و جنایت و افزایش امنیت روانی شهروندان دارد.
ترازنامه‌ای از تغییرات
در همین راستا، نگاهی به آمارهای جاری استان خراسان جنوبی نشان می‌دهد که چرخ تحول در شهرها به حرکت درآمده است. طبق اعلام اله‌پور، رئیس اداره برنامه ریزی مسکن و بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان، از ابتدای سال جاری ۸ طرح کلیدی با اعتباری بالغ بر ۶۲۰ میلیارد ریال به بهره برداری رسیده است. پروژه‌هایی مانند احداث فضای سبز ناصح و پایگاه خدمات اجتماعی محله کارگران در بیرجند، و ایجاد خانه‌های محله در قاین و سرایان، نمونه‌هایی از این جراحی‌های شهری هستند. همچنین بهسازی معابر در شهرهایی چون گزیک، قهستان و خوسف و محوطه سازی ابن حسام خوسفی، گامی در جهت بازگرداندن زیبایی و کارایی به بافت‌های قدیمی است.
آینده‌ای در دست ساخت
اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ چرا که بازآفرینی یک مسیر است، نه یک مقصد. در حال حاضر ۱۷ طرح دیگر در دست ساخت است که هر کدام تکه‌ای از پازل توسعه شهری هستند. سالن ورزشی فردوس با پیشرفت ۹۰ درصد و سالن فرهنگی ورزشی بشرویه با پیشرفت ۸۰ درصد، نشان می‌دهند که زیرساخت‌های اجتماعی در حال تکمیل هستند. همچنین فرهنگسرای خیابان کارگران بیرجند با ۴۵ درصد پیشرفت، قرار است به کانون رشد فکری محله تبدیل شود. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که نگاه مسئولان از ساخت‌وسازهای ساده به سمت ایجاد مراکز فرهنگی و ورزشی تغییر کرده است.
پول، موتور محرک تحول
هر تحولی نیاز به سوخت دارد و سوخت بازآفرینی، اعتبار است. افزایش چشمگیر بودجه‌ها گواه اهمیت این جریان است. اعتبارات بازآفرینی شهری ایران در سال ۱۴۰۳ برای ۲۰ طرح در محلات هدف، ۴۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان بود که در حال پیگیری است. نکته امیدوارکننده این است که این رقم برای سال ۱۴۰۴ به ۵۵ میلیارد تومان افزایش یافته است. این رشد بودجه یعنی پذیرش این حقیقت که سرمایه‌گذاری در بازآفرینی، ارزان‌ترین راه برای جلوگیری از سقوط کامل بافت‌های تاریخی و فرسوده است.
سرمایه‌ای به نام شهر
باید دانست که بازآفرینی شهری وقتی موفق است که انسان را مرکز توجه قرار دهد. وقتی یک محله بازآفرینی می‌شود، قیمت زمین‌ها بالا می‌رود، کسب و کارهای کوچک جان می‌گیرند و اقتصاد محلی رونق می‌یابد. اما هدف نهایی، خلق شهری است که در آن هیچ محله‌ای احساس طردشدگی نکند. اگر این ۱۷ طرح جاری با همین سرعت و دقت پیش بروند، خراسان جنوبی می‌تواند الگویی باشد از اینکه چگونه می‌توان با ترکیب بودجه، علم و اراده، ویرانه‌ها را به بهشت‌های شهری تبدیل کرد و ثروتی پایدار از جنس کیفیت زندگی برای نسل‌های آینده به جای گذاشت.
